ေတာရိုင္းထဲမွာ ေမြးဖြားလာေသာ မိန္းကေလးငယ္

ေတာရိုင္းထဲမွာ ေမြးဖြားလာေသာ မိန္းကေလးငယ္

သူလို ကိုယ္လို ကေလးေလးတစ္ေယာက္ပါပဲ ။ ဒါေပမယ့္ မိဘ ရင္ခြင္ ၊ ေက်းလက္ ၊ ၿမိဳ႕ၿပ အဲဒီေန ရာေတြမွာေမြး ဖြားခဲ့တာမဟုတ္ဘူး ။ ဒီၿပင္သစ္မိန္းကေလးငယ္ေလးရဲ႕နာမည္က Tippi တဲ့ ။ သူ႔ကို ၁၉၉၀ ခုႏွစ္မွာ အာဖရိက Nairobi မွာေမြးဖြားခဲ့တယ္ ။ သူဟာ ေတာတြင္းသဘာ၀ေတြကို ဓါတ္ပံုရိုက္ကူးေနတဲ့ သူ႔မိဘေတြ နဲ႔အတူ ေတာရိုင္းေတြထဲမွာ ၾကီးၿပင္းလာခဲ့ရတယ္ ။ သူတို႔ဟာ သူတို႔သမီးေလးရဲ႕ ငယ္စဥ္ဘ၀ တိရိစၧာန္ေတြနဲ႔ ယဥ္ပါးၾကီးၿပင္းလာခဲ့ပံုကို ဓါတ္ပံုမွတ္တမ္းေတြတင္ထားခဲ့တယ္ ။ ဒီကေလးငယ္ေလး ကေတာ့ အသက္ ၁၀ ႏွစ္ေလာက္ေရာက္ မွပဲ ၿပင္သစ္ၿပည္ကိုၿပန္သြားခဲ့ပါတယ္ ။ ေအာက္ကပံုေတြ ကေတာ့ ေတာ ရိုင္း တိရိစၧာန္ေတြ နဲ႔ယဥ္ပါးေနတဲ့သူမ ရဲ႕ ပံုအခ်ိဳ႕ၿဖစ္ပါတယ္ ။






































သက္တန္႔ခ်ိဳ

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................

ကၽြန္ေတာ္ႏွင့္ေဟာက္ဆာဂ်င္ ဘ၀ (အပိုင္း ၇ )

ကၽြန္ေတာ္ႏွင့္ေဟာက္ဆာဂ်င္ ဘ၀ (အပိုင္း ၇ )

ေဟာက္ဆာဂ်င္ဘ၀ အေတြ႔အၾကံဳေလးေတြကို ေရးလာတာ အခုဆိုရင္ အပိုင္း ( ၇ ) ကို ေရာက္ရွိလို႔လာပါၿပီ ။ ေခၽြးသံ တရဲရဲ ပင္ပန္းႏြမ္းေခြၿပီး ေငါင္ေတာင္ေတာင္ၿဖစ္ရတဲ့ ေဟာက္ဆာဂ်င္ဘ၀မွာ ဂ်ဴတီကုတ္ၿဖဴၿဖဴေလးကို ၀တ္ နားၾကပ္ေလးကို ခပ္တည္တည္ခ်ိတ္ၿပီး လူလံုးၿပလိုက္မဟဲ့ ဆိုတာဟာ တကယ္ေတာ့ စိတ္ကူးထဲမွာတင္ ဖ်က္ကနဲ ေပ်ာက္ကြယ္သြားခဲ့ရပါတယ္ ။ အရင္ဆံုး အုိဂ်ီ ပို႔စ္တင္ ဆင္းတုန္းက အေၾကာင္းေလး တစ္ခုကေန စၿပီးေၿပာခ်င္ပါတယ္ ။ အဲဒီအၿဖစ္အပ်က္ကို ဘယ္သူ႔ကို ၿပန္ေၿပာေၿပာ မယံုၾကဘူးခင္ဗ် ။ ေအးေလ ယံုခ်င္စ ရာလည္း ေကာင္းမွ မေကာင္းပဲကိုး ။ ထံုးစံအတိုင္း အိုဂ်ီ ၃လမွာ ေဟာ တစ္ေယာက္ေမြး လိုက္ ေဟာတစ္ေယာက္ ခြဲလိုက္နဲ႔ တယ္လည္း ပင္ပန္းခဲ့တာကိုး ။ အဲဒီတုန္းက မွတ္မွတ္ရရ မိုးကလည္း သည္းေနတယ္ ။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ Night Duty က်တဲ့ ညေပါ့ ။ ညေနတုန္းက တည္းက ေမြးလိုက္ တဲ့လူနာေတြ ေဟာတစ္ေယာက္ ေဟာတစ္ေယာက္ ေအာ္... အမ်ိဳးသမီးေတြ တယ္လည္း ေမြးႏိုင္ၾက တာပဲလို ႔ေတြး မိေသးတယ္ ။ ( ေအးေလ အမ်ိဳးသားေတြက ေမြးလို႔မွမရပဲကိုး )

ဒါနဲ႔ မိုးစိမ့္စိမ့္ေအးတဲ့ ညအခ်ိန္အခါ သန္းေခါင္ယံ တစ္နာရီေလာက္မွာ “ ဆရာတို႔ ဆရာတို႔ NA လာတယ္ ” ဆိုတဲ့နာ့စ္ ရဲ႕အသံကိုၾကားလိုက္ရပါတယ္ ။ ( NA- New Attendance လူနာအသစ္) ကၽြန္ေတာ္တို႔အဖြဲ႔ ကငါးေယာက္ပါ ။ ေယာကၤ်ားေလး သံုးေယာက္ မိန္းကေလး ႏွစ္ေယာက္ ။ ၂ ေယာက္တစ္တြဲစီ အလွည့္ က်လို႔ တိုင္ပင္ထားၿပီးသားပါ ။ ဒီေတာ့ ကၽြန္ေတာ္နဲ႔ ဟို ကၽြန္ေတာ့္သူငယ္ခ်င္း ဂ်ပု ( သိတယ္ဟုတ္ သူ႔အေၾကာင္းေတြ ကို အရင္အပိုင္းေတြမွာ ေဖာ္ၿပထားၿပီးသားပါ ) တို႔ရဲ႕ အလွည့္ဆိုေတာ့ အိပ္ခ်င္မူးတူးနဲ႔ သြားၾကည့္ၾကပါတယ္ ။ လူနာက ကိုယ္၀န္ေဆာင္သည္ ေန႔ေစ့လေစ့ Fit (တက္ၿခင္း ) နဲ႔လာတာပါ ။ Pressure တိုင္းၾကည့္ေတာ့ 220/110 mmHg အေၿဖကို သိလိုက္ရပါၿပီ ။ ၿမန္မာလိုဆိုရင္ေတာ့ ကိုယ္၀န္ဆိပ္တတ္တယ္ဆိုပါေတာ့ ။ ေဆးပညာ အရေတာ့ Eclampsia လို႔ေခၚပါတယ္ ။ အရမ္းကိုအ ႏၱရာယ္မ်ားတဲ့အေၿခအေနပါပဲ ။ ဒါနဲ႔ AS ေတြ FA ေတြကို အေၾကာင္းၾကားၿပီး လိုအပ္သလို ကုသမႈေတြေပးၾကရပါတယ္ ။ (AS - လက္ေထာက္ဆရာ၀န္ ၊ FA- ပထမလက္ေထာက္ဆရာ၀န္ ) အဲဒီအခ်ိန္မွာ ၀ုန္းဒိုင္းက်ဲေနတဲ့အေၿခအေနေတြေၾကာင့္ က်န္တဲ့ ေဟာက္ ဆာဂ်င္ ၃ ေယာက္ကလည္း ကၽြန္ေတာ္တို႔ကိုကူဖို႔ေရာက္လာပါၿပီ ။ ဒီလိုနဲ႔ လိုအပ္တဲ့ drip ေတြခ်ိတ္ ေဆးေတြ တိုက္ ေဆးေတြထိုး လုပ္လိုက္တာ လူနာက အေတာ္ေလးၿငိမ္က်သြားပါတယ္ ။

စစ ေရာက္တုန္းကစရင္ သတိလစ္ ရုန္းကန္ ေနလို႔ ေၿခေတြလက္ေတြကို ကုတင္တိုင္ေတြနဲ႔ ခ်ည္ထားရတဲံ အေၿခအေန ပါ ။ အေၿခအေနကို ေစာင့္ၾကည့္ေနလိုက္တာ မနက္ ေလးနာရီေလာက္အထိ အားလံုးက Stable ပါပဲ ။ ကၽြန္ေတာ္တို႔လည္း ဘယ္အခ်ိန္ထေဖာက္မလဲ စိုးရိမ္တၾကီး အေၿခအေနနဲ႔ေပါ့ ။ ေလးနာရီခြဲေလာက္ က်ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္ တို႔ငါးေယာက္ရယ္ AS ရယ္ FA ရယ္ နာ့စ္ရယ္ တာ၀န္က်အ ခန္းထဲမွာထိုင္ၿပီး စကားေၿပာေန ၾကပါတယ္ ။ အဲဒီအခ်ိန္မွာ ကၽြန္ေတာ္နဲ႔ဂ်ပုက ဗိုက္ဆာလာတာေၾကာင့္ FA ဆီမွာခြင့္ေတာင္းၿပီး သက္သာလက္ဖက္ရည္ဆိုင္ကို ထြက္ခဲ့ၾကပါတယ္ ။ “ သိပ္မၾကာေစနဲ႔ေနာ္ ငါးခြဲ OT ၀င္ရမယ္ ” လို႔ AS အစ္မ က လွမ္းေၿပာခဲ့ပါေသးတယ္ ။ ဒီလိုနဲ႔ လက္ဖက္ရည္ဆိုင္မွာ ေပါ့ဆိမ့္ေလးမွာ ေရေႏြးၾကမ္းေလးေသာက္ၿပီး ဗိုက္ၿဖည့္ေန တုန္း ကၽြန္ေတာ္ကိုယ့္မ်က္လံုးကိုယ္မယံုႏိုင္ၿဖစ္သြားရတယ္ ။

“ ေဟ့ေကာင္ ဟိုဖက္၀ိုင္းမွာ ထိုင္ေနတာ ညက အီကလမ္းစီးယားနဲ႔ေရာက္လာတဲ့လူနာမဟုတ္လား ” “ ေအးဟ ဘယ္လို လုပ္ လက္ဖက္ရည္ဆိုင္ေရာက္ေနတာလဲ သက္သာသြားလို႔လား ” ဒီလိုနဲ႔ကၽြန္ေတာ္လည္း မေနႏိုင္လို႔ လွမ္းေမး လိုက္ပါတယ္ ။ “ ဗ်ိဳ႕ အစ္မၾကီး ညက တက္ၿပီး ေရာက္လာတဲ့တစ္ေယာက္မဟုတ္လား ” “ ဟုတ္ပါ တယ္ ဆရာေလး ဗိုက္ဆာလို႔ခြင့္ေတာင္းၿပီးမုန္႔လာစားတာပါ ” အဲဒီကတည္းက ကၽြန္ေတာ္ တို႔ ႏွစ္ေယာက္ေၾကာင္ေတာင္ေတာင္ ၿဖစ္ၿပီး နည္းနည္းမသကၤာလည္းၿဖစ္သြားတယ္ ။ သူထိုင္ေနတဲ့ေန ရာက ေမွာင္ ရိပ္နည္းနည္း က်တဲ့အစြန္ေထာင့္စားပြဲမွာပါ ။ “ အင္းအင္း ၿမန္ၿမန္ၿပန္ေနာ္ အခ်ိန္မေရြးအႏၱရာယ္ ရွိတယ္အစ္မၾကီး ” “ ဟုတ္ကဲ့ပါ ဆရာေလး ” ဒီလိုနဲ႔ ကၽြန္ေတာ္တို႔လည္း သုတ္သုတ္ေလးေသာက္ၿပီး OG ward ထဲ ၀င္ခဲ့ၾကတယ္ ။ ၀င္၀င္ၿခင္း ေမြးခန္းေရွ႕မွာ ငိုေနၾကတာေၾကာင့္ တစ္ခုခုၿဖစ္ၿပီးဆိုတာ သိလိုက္ရတယ္ ။ ဒီလိုနဲ႔ AS ကို ေမးၾကည့္လိုက္ေတာ့ “ အင္း.. ညက fit နဲ႔ေရာကလာတဲ့ တစ္ေယာက္အခုေလးတင္ expire ၿဖစ္သြားၿပီ haemorrhage ရသြားပံုရတယ္ ကေလးကေတာ့ FHS လည္းမရေတာ့ဘူး စလာကတည္းက faith ၿဖစ္ေနတာ FA ကေတာ့လူနာေတြကိုရွင္းၿပေနတယ္ ”

ဘုရား...ဘုရား ကိုယ့္နားကိုယ္ေတာင္မယံုႏိုင္ေအာင္ပဲ ၾကက္ေသေသသြားမိတယ္ ။ စိတ္လည္း တကယ္ မေကာင္းဘူး ရင္ထဲဆို႔နင့္သြားတယ္ ။ တစ္ညလံုး ကိုယ္ေတြနဲ႔ သူ တိုက္ပြဲ ၀င္ထားရတာ ေသမင္းနဲ႔ အခုေတာ့ ေသ မင္း က အႏုိင္ရသြားတယ္ ။ အမွန္ေတာ့ လူနာက ေသြး တိုးရွိလို႔ AN visit လာတုန္း က ေဆးရံု ကို ေစာေစာတက္ဖို႔ ရက္ခ်ိန္းေပးထားတဲ့လူနာပါ ။ အဲဒါကို မလာပဲ အခုလို မရွူႏုိင္မကယ္ႏုိင္ ကိုယ္၀န္ဆိပ္ တက္မွ ေဆးရံုေရာက္ Pressure တအားမ်ားၿပီး expire ၿဖစ္သြားရၿခင္းပါ ။ ကၽြန္ေတာ္နဲ႔ ဂ်ပု တစ္ေယာက္ မ်က္ႏွာတစ္ေယာက္ၾကည့္လိုက္ၾကတယ္ ။အေတြးထဲမွာေတာ့ေမး ခြန္းေတြကိုယ္ စီနဲ႔ . . . . . .

၁ ။ ဒါဆို ခုနက လက္ဖက္ရည္ဆိုင္မွာ ေတြ႔ခဲ့တဲ့ လူနာက ဘယ္သူလဲ ?

၂ ။ ေသဆံုးသြားခ်ိန္မွာ ၀ိဥာဥ္အေနနဲ႔ သူပထမဆံုးေတြ႔ခဲ့တဲ့ ဆရာ၀န္ ၂ေယာက္ကို လာေရာက္ႏွုတ္ ဆက္ၿခင္း လား ?

၃ ။ ဒီလို ကိုယ္ထင္ၿပၿပီး မယံုႏိုင္စရာအၿဖစ္အပ်က္ကို သင္တို႔ဆိုရင္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ေၿပာၿပခဲ့ရင္ယံုမွာလား ?

ကၽြန္ေတာ္ကေတာ့ ၾကံဳေတြ႔ခဲ့ၿပီးပါၿပီ ။ လက္ဖက္ရည္ဆိုင္ပိုင္ရွင္ကို ေမးၾကည့္ေတာ့လည္း “ ဆရာတို႔ ထြက္သြား ၿပီး ခဏၾကာေတာ့ ပိုက္ဆံရွင္းၿပီး ဆရာတို႔ ၂ ေယာက္ေနာက္ ကေန OG ward ထဲ၀င္သြားတာပဲ ” တဲ့ ။ အဲဒီလူနာ ရွင္းခဲ့တဲ့ပိုက္ဆံ ငါးရာတန္ေလးကို လက္ထဲကိုင္လို႔ ကၽြန္ေတာ္တို႔ကို ေၿပာလိုက္ပါေတာ့တယ္ . . . . ။

သက္တန္႔ခ်ိဳ
၂၅ ေအာက္တိုဘာ ၂၀၁၁

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................

ဗီတာမင္ေအအေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

ဗီတာမင္ေအအေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ

ဗီတာမင္ ေအကို Retinol , Retinal , ဘီတာ ကာရိုတင္းအပါအ၀င္ Four carotenoids စသၿဖင့္ အမ်ိဳးမ်ိဳးေခၚ ဆိုၾကပါတယ္ ။ ဗီတာမင္ေအဟာ မ်က္လံုးရဲ႕ retina လို႔ေခၚတဲ့ မ်က္စိအာရံုခံလႊာအတြက္ သီးၿခား metabolite အေနနဲ႔လိုအပ္တဲ့ ဗီတာမင္တစ္မ်ိဳးလည္းၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဘယ္လိုအရာမ်ိဳးလဲဆိုရင္ အလင္းေရာင္ကို စုပ္ယူေပး တဲ့ ေမာ္လီက်ဴးၿဖစ္တဲ့ retinal ၿဖစ္ၿပီး အဲဒီအရာဟာ အၿမင္အာရံု အေရာင္ေတြနဲ႔ အေရာင္နိမ့္ ( Low light ) မ်ားအတြက္ပါ မရွိမၿဖစ္လိုအပ္ပါတယ္ ။ ဗီတာမင္ေအဟာ Retinol ပံုစံကို ဓါတ္တိုးေစၿခင္းအားၿဖင့္ retinoic acid အေနနဲ႔လည္း လုပ္ေဆာင္ၿပီး အဲဒါဟာ epitheilal နဲ႔ တၿခားဆဲလ္ေတြအတြက္ အေရးၾကီး တဲ့ ေဟာ္ မုန္းႏွင့္ဆင္တူေသာ Growth factor လည္းၿဖစ္ပါတယ္ ။

အစားအစာေတြထဲမွာဆိုရင္ ဗီတာမင္ေအရဲ႕ အဓိကပံုစံဟာ ester ၿဖစ္ၿပီး မူရင္း retinyl palmitate ၿဖစ္ပါတယ္ ။ အဲဒီက မွ တဆင့္ retinol အၿဖစ္ကို intestine လို႔ေခၚတဲ့ အူထဲမွာ ေၿပာင္းလဲေပးပါတယ္ ။ Retinol ဟာ ဗီတာ မင္ရဲ႕ သိုေလာင္မႈပံုစံအၿဖစ္ ထမ္းေဆာင္ေပးၿပီး အသက္၀င္ေသာ ပံုစံ Active aldehyde form , retinal အၿဖစ္ ေၿပာင္းလဲႏိုင္စြမ္းရွိပါတယ္ ။ ဗီတာမင္ေအ ကို အဓိကအားၿဖင့္ အစားအေသာက္ေတြထဲမွာ ပံုစံႏွစ္မ်ိဳး နဲ႔ေတြ႔ရေလ့ရွိပါတယ္ ။

၁ ။ Retinol - တိရိစၧာန္ေတြရဲ႕အသားကို စားသံုးတဲ့အခါမွာ ဗီတာမင္ေအရဲ႕ စုပ္ယူထားေသာ ပံုစံၿဖစ္ၿပီး အ၀ါေရာင္ ရွိေသာ အဆီတြင္ ေပ်ာ္၀င္ႏိုင္ေသာ အရာၿဖစ္ပါတယ္ ။ သန္႔စင္ေသာ အယ္ကိုေဟာ (Pure alcohol form) ပံုစံ ဟာ မတည္ၿမဲတဲ့အတြက္ ဗီတာမင္ကို တစ္ရွူးေတြမွာဆိုရင္ retinyl ester အေနနဲ ႔ေတြ႔ ရေလ့ ရွိပါ တယ္ ။ ဒါကိုပဲ အဆင့္အဆင့္ေၿပာင္လဲထုတ္လုပ္ၾကၿပီး retinyl acetate သို႔မဟုတ္ palmitate စ တဲ့ ester ေတြ အၿဖစ္ ေသာက္သံုးၾကပါတယ္ ။

၂ ။ The carotenes alpha-carotene, beta-carotene, gamma-carotene;ႏွင့္ the xanthophyll beta-cryptoxanthin - ဒီအရာေတြဟာ ဗီတာမင္ေအအၿဖစ္ အပင္စားတိရိစၧာန္ေတြနဲ႔အသားစား တိရိစၧာန္ေတြ မွာ တာ ၀န္ထမ္းေဆာင္ပါတယ္ ။ ဒီအရာေတြဟာ ျဒပ္ေပါင္းေတြကို retinal အၿဖစ္ေၿပာင္းလဲဖို႔အတြက္လိုအုပ္တဲ့ အင္ဇိုင္းေတြကို ပိုင္ဆိုင္ထားပါေသးတယ္ ။



ေန႔စဥ္လိုအပ္တဲ့ ဗီတာမင္ေအပမာဏကို ေအာက္မွာ အသက္အရြယ္အလိုက္ ခြဲၿခားေဖာ္ၿပေပးထားပါတယ္ ။


အသက္ စားသံုးရမည့္ပမာဏ
μg/day


ေမြးကင္းစကေလး
0–6 months 400*
7–12 months 500*

ကေလး

1–3 years 300
4–8 years 400

အမ်ိဳးသား

9–13 years 600
14–18 years 900
19 – >70 years 900

အမ်ိဳးသမီး

9–13 years 600
14–18 years 700
19 – >70 years 700

ကိုယ္၀န္ေဆာင္သည္

<19 years 750
19 – >50 years 770

ႏို႔တိုက္မိခင္

<19 years 1200
19 – >50 years 1300

Institute of Medicine of the National Academies ရဲ႕အဆိုအရာ ` ေန႔စဥ္ လိုအပ္တဲ့ဗီ တာမင္ေအပမာဏဟာ အုပ္စုတစ္ခုမွာ လူအသီးသီးအတြက္ အမ်ားဆံုး (၉၇ -၉၈%) ေလာက္ထိ္ လိုအပ္ ပါတယ္ ´ လို႔ ေဖာ္ၿပထားပါတယ္ ။ ကဲ ဒီလိုဆိုရင္ဗီတာမင္ေအကို ဘယ္လို နည္းလမ္းေတြ ဘယ္လို အစား အစာေတြ ကေနမ်ားရရွိႏုိင္မလဲဆိုတာကိုလည္း ဆက္လက္ ၾကည့္ရွုၾကရေအာင္ ။

ဗီတာမင္ေအကို သဘာ၀အေလွ်ာက္ အစားအစာေတြ အမ်ားစု မွာ ေတြ႔ရေလ့ရွိပါတယ္ ။

- အသည္း ( အမဲအသည္း ၊ ၀က္ ၊ ၾကက္ ၊ ငါး ၊ ၾကက္ဆင္ ၊ ငါးၾကီးဆီ ) စတာေတြမွာ ဗီတာမင္ေအ 6500 μg 722% ပါ၀င္ပါတယ္ ။
- အ၀ါေရာင္ပန္းပြင့္ေသာ အေလ့က်ပန္းပင္ Dandelion greens မွာ ဗီတာမင္ေအ 5588 IU 112% ပါ၀င္ပါတယ္ ။
- မုန္လာဥ၀ါ မွာဆိုရင္ေတာ့ ဗီတာမင္ေအ 835 μg 93% ပါ၀င္ပါတယ္ ။
- ပန္းေဂၚဖီစိမ္းမွာဆိုရင္ေတာ့ ဗီတာမင္ေအ 800 μg 89% ပါ၀င္ပါတယ္ ။ အတြင္းသား ထက္စာ ရင္အ ရြက္ေတြက ပိုၿပီးဗီတာမင္ဓါတ္မ်ားတယ္လို႔ USDA database က ေၿပာဆိုထားပါတယ္ ။
- အာလူး မွာေတာ့ ဗီတာမင္ေအ 709 μg 79% ပါ၀င္ပါတယ္ ။
- ေထာပတ္မွာေတာ့ ဗီတာမင္ေအ 684 μg 76% ပါ၀င္ပါတယ္ ။
- ကိုက္လန္မွာေတာ့ 681 μg 76% ပါ၀င္ၿပီး ေဒါက္ခြမွာေတာ့ 469 μg 52% ပါ၀င္ပါတယ္ ။ ဗီတာမင္ေအကို ရရွိႏုိင္တဲ့အၿခားအစားစာေတြကေတာ့ ေရႊဖရံု ၊ အ၀ါေရာင္ ဒိန္ခဲ ၊ သခြာမာသီး ၊ ဥအမ်ိဳးမ်ိဳး ၊ တရုတ္ဆီးသီး ၊ papaya ၊ သရက္သီး ၊ ပဲအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ႏို႔ စသည္တို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။

ဗီတာမင္ေအက ခႏၶာကိုယ္မွာ ဘာေတြ ေဆာင္ရြက္ေပးသလဲ ?

ဗီတာမင္ေအဟာ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ မ်ားစြာ ေသာ လုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြကို ေဆာင္ရြက္ေပးပါတယ္ ။

က ။ အၿမင္အာရံု

ဗီတာမင္ေအက အၿမင္အာရံုမွာ ပါ၀င္ပတ္သတ္မႈဟာ တကယ္ေတာ့ Retinal form နဲ႔ ဆက္ႏြယ္မႈရွိပါတယ္ ။ မ်က္လံုး ထဲမွာ 11-cis-retinal ကို rhodopsin ( အေခ်ာင္းပံုစံ ) နဲ႔ iodopsin ( ကေတာ့ခၽြန္ပံုစံ ) အရာေတြက ၀ုိင္းရံ ထားပါတယ္ ။ အလင္းေရာင္က မ်က္လံုးထဲ၀င္လာၿပီဆိုရင္ 11-cis-retinal ဟာ "trans" form ေတြအၿဖစ္ေၿပာင္းလဲသြားရပါတယ္ ။ အဲဒီ "trans" retinal ေတြဟာ opsin ကေန ပံုရိပ္အေရာင္ ခၽြတ္ၿခင္းဆိုတဲ့ Photo bleaching ဆိုတဲ့ အဆင့္မွာ ခြဲခြာသြားပါတယ္ ။ အဲဒီကမွတဆင့္ ဦးေႏွာက္ ထဲမွာရွိတဲ့ အၿမင္အာရံု စင္တာ ကို အၿမင္အာရံုေၾကာ Optic nerve ေတြကတဆင့္ အာရံုေၾကာ အခ်က္ၿပ မႈ (Signal ) ေတြ ထုတ္လႊင့္ေစပါတယ္ ။ Opsin ကေနခြဲခြာၿပီးတဲ့အခါမွာ အဲဒီ "trans"-retinal ေတြဟာ recylce ၿပန္ၿဖစ္ၿပီး အင္ဇိုင္းေတြရဲ႕အကူအညီနဲ႔ 11-"cis"-retinal ပံုစံကို ၿပန္လည္ေရာက္ ရွိလာပါတယ္ ။ 11-"cis"-retinal ရဲ႕ ေနာက္ဆံုးအဆင့္ေၿပာင္းလဲၿခင္းဟာ opsin နဲ႔ၿပန္လည္ ပူးေပါင္းၿပီး အၿမင္အာရံုခံလႊာမွာ rhodopsin ေတြၿပန္လည္ၿဖစ္ေပၚလာဖို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။ တကယ္ေတာ့ rhodopsin ဟာ အလင္းနိမ့္ စူးစိုက္ရၿခင္း Low light (contrast) ေတြကိုၾကည့္ဖို႔ လိုအပ္ၿပီးအထူးသၿဖင့္ ညေမွာင္ေနတဲ့အခါမ်ိဳးမွာၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဗီတာ မင္ေအေတြ သာ ခ်ိဳႈ႕တဲ့ခဲ့ရင္ rhodopsin ကို တားဆီးသလိုၿဖစ္ၿပီး ပထမဆံုး လကၡဏာကေတာ့ ညဖက္ မၿမင္ရ ၿခင္း ( night blindness ) ကို စတင္ခံစားရမွာၿဖစ္ပါတယ္ ။

- ဂ်င္းန္ Gene transcription
- ကိုယ္ခံအားတက္ေစၿခင္း ( Immune)
- သေႏၶသားေလာင္း ဖြံ႕ၿဖိဳးေစၿခင္းႏွင့္ မ်ိဳးပြားမႈအား ေထာက္ပံ့ေပးၿခင္း
- အရိုး၏ ဇီ၀ၿဖစ္ပ်က္မႈမ်ား
- ေသြးထုတ္လုပ္ၿခင္းၿဖစ္စဥ္ (Haematopoiesis)
- အေရၿပားႏွင့္ ဆဲမ်ားေသဆံုးၿခင္းၿဖစ္စဥ္
- ဓါတ္တိုးဆန္႔က်င္ေပးၿခင္း ( Antioxidant activity ) စသည္တို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။

ဗီတာမင္ေအ ခ်ိဳ႕တဲ့ၿခင္းအေၾကာင္း

ဗီတာမင္ေအခ်ိဳ႕တဲ့ၿခင္းဟာ ကမၻာတ၀ွမ္းလံုးမွာဆိုရင္ အသက္ငါးႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြမွာ သံုးပံုတစ္ ပံုေလာက္ မွာ ၿဖစ္ပြာတးယ္လို႔ ခန္႔မွန္းတြက္ခ်က္ထားပါတယ္ ။ ႏွစ္စဥ္ ငါးႏွစ္ေအာက္ကေလး 670 000 မွာ ဆိုရင္ ခန္႔မွန္းေၿခ 250,000–500,000 အေရအတြက္ရွိတဲ့ ကေလးေတြဟာ ဖြ႔ံၿဖိဳးဆဲတိုင္းၿပည္ေတြမွာ ႏွစ္စဥ္ ဗီတာမင္ေအ ခ်ိဳ႕တဲ့မႈေၾကာင့္ မ်က္စိ မၿမင္ရၿခင္း ( Blind ) ကို ခံစားေနရပါတယ္ ။ အထူးသၿဖင့္ အေရွ႕ေတာင္ အာရွ နဲ႔ အာဖရိကမွာ ၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဗီတာမင္ေအ ခ်ိဳ႕တဲ့ၿခင္းဟာ Primary သို႔မဟုတ္ Secondary လည္းၿဖစ္ႏုိင္ ပါတယ္ ။ Prinary Vitamin A deficiency ကိုေတာ့ ကေလးေတြနဲ႔ လူၾကီးေတြမွာ အထူးသ ၿဖင့္သစ္သီးနဲ႔အရြက္ေတြကေနရရွိတဲ့ provitamin A carotenoids နဲ႔ အသားေတြကေနရရွိတဲ့ Preformed Vitamin A တို႔ ကို လံုေလာက္စြာ စားသံုးၿခင္းမရွိတဲ့ လူေတြမွာ ၿဖစ္ပြားေလ့ရွိပါတယ္ ။ မိခင္ႏို႔တိုက္ေကၽြး ၿခင္းကို ေစာေစာစီးစီးရပ္လိုက္တဲ့ ကေလးေတြမွာလည္း ဗီတာမင္ေအ ခ်ိဳ႕တဲ့ၿခင္းကို ခံစားရႏိုင္ပါတယ္ ။ Secondary Vitamin A deficiency ကေတာ့ lipids လို႔ေခၚတဲ့အဆီတစ္မ်ိဳးကို ၾကာရွည္စြာ စုပ္ယူႏုိင္မႈ ကင္းမဲ့ၿခင္း (chronic malabsorption of lipids) နဲ႔ ဆက္ႏြယ္မႈရွိပါတယ္ ။ သည္းေၿခေရ ထုတ္လုပ္ၿခင္း နဲ႔စြန္႔လႊတ္ၿခင္း လည္းခ်ိဳ႕ယြြင္းၿပီး အထူးသၿဖင့္ ေဆးလိပ္ အၾကာၾကီးေသာက္ေနတဲ့သူေတြ ၊ ႏွစ္ရွည္ အရက္ေသာက္သံုးသူေတြမွာ ၿဖစ္ေလ့ရွိပါတယ္ ။ ဇင့္ဓါတ္ခ်ိဳ႕တဲ့ၿခင္းဟာလည္း ဗီတာမင္ ေအ စုပ္ယူၿခင္း ၊ ပို႔ေဆာင္ ၿခင္း နဲ႔ ဇီ၀ၿဖစ္ပ်က္မႈတို႔ကို ပ်က္ယြင္းေစပါတယ္ ။ ဘာေၾကာင့္ လည္းဆိုေတာ့ ဇင့္ဟာာ ဗီတာမင္ေအ ကို ပို႔ေဆာင္ေပးတဲ့ ပရိုတိန္းေတြ ထုတ္လုပ္တဲ့ေနရာမွာ မရွိမၿဖစ္လို အပ္ၿပီး retinol ကေန retinal အၿဖစ္ ေၿပာင္း တဲ့ေနရာမွာလည္း ပူးေပါင္းပါ၀င္သူ cofactor အၿဖစ္ေဆာင္ ရြက္ေပးတဲ့အတြက္ၿဖစ္ပါတယ္ ။

ဗီတာမင္ေအခ်ိဳ႕တဲ့ၿပီဆိုရင္ အရင္ဆံုး အလင္းေရာင္နည္းလာၿပီး ညဖက္မၿမင္ရၿခင္း Night blindness ကို ခံစားရႏိုင္တယ္ဆိုတာ ေဖာ္ၿပခဲ့ၿပီးၿဖစ္ပါတယ္ ။ Persistent deficiency (အလံုးစံုခ်ိဳ႕ယြင္းၿခင္း ) မွာဆိုရင္ေတာ့ မ်ားစြာ ေသာ ေၿပာင္းလဲမႈေတြကို ၿဖစ္ေပၚေစပါတယ္ ။ အခ်ိဳ႕ကေတာ့အၿမင္အာရံုေၿပာင္းလဲလာၿခင္း xerophthalmia ကို ခံစားရပါတယ္ ။ အရင္ဆံုး မ်က္လံုးေၿခာက္ေသြ႔လာၿပီး သာမန္ မ်က္ရည္ထုတ္ၿခင္း အခၽြဲရည္ ထုတ္ေသာ အလႊာ epithelium ကို keratinized epithlium ကေန အစားထိုးလဲလွယ္လိုက္ပါတယ္ ။ မ်က္ေမွးတက္တယ္လို႔လည္းေခၚၾကပါတယ္ ။ မ်က္လံုးထဲမွာ ေသးငယ္ေသာ အၿဖဴဆံ ကေလးမ်ား ( Bitot's spots ) ကေလးမ်ာ းေပၚလာၿပီး ေနာက္ဆံုး မ်က္ၾကည္လႊာ တစ္ခုလံုးဟာ ပ်က္ဆီးသြားၿခင္း keratomalacia အၿဖစ္ ေရာက္ရွိၿပီး လံုး၀မၿမင္ရေတာ့ေသာအဆင့္ total blindness အၿဖစ္ကိုေရာက္ရွိပါတယ္ ။ တၿခားေၿပာင္းလဲမႈေတြကေတာ့ ကိုယ္ခံအားက်ဆင္းလာတဲ့အခါ နားအတြင္း ပိုး၀င္ၿခင္း ၊ ဆီးလမ္းေၾကာင္း ပိုး၀င္ၿခင္း ၊ Meningococal ေရာဂါ စတာေတြပါ ပူးတြဲခံစားလာရပါတယ္ ။ ဗီတာမင္ေအကိုသာ မပိုလွ်ံေစပဲ လံုလံုေလာက္ေလာက္စားသံုးမယ္ဆိုရင္ ကိုယ္၀န္ေဆာင္သည္ ၊ ႏို႔တုိက္မိခင္ေတြသာမက သေႏၶသားဖြံ႕ၿဖိဳး မႈအတြက္ပါ အလြန္အက်ိဳးရွိေစပါတယ္ ။ ေမြးၿပီးမွ ဗီတာမင္ေအခ်ိဳ႕တဲ့တာကိုေတြ႔ရၿပီဆိုရင္ေတာ့ ဗီတာမင္ေအ ၿဖည့္ စြက္တိုက္ေကၽြးေပမယ့္လည္းၿပန္လည္ ၿဖည့္တင္းဖို႔ မလြယ္ေတာ့ပါဘူး ။

ဗီတာမင္ေအကို အလြန္အကၽြံေသာက္သံုးမိၿခင္း ( ဗီတာမင္ဓါတ္အမ်ားအၿပားထည့္ထားေသာ အားေဆးမ်ား ) ကေနတဆင့္ ေမြးရာပါ ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္ birth defects မ်ားၿဖစ္ေပၚေစႏိုင္ တဲ့အတြက္ ေန႔စဥ္လို အပ္တဲ့ပမာဏ ထက္ပိုၿပီးေသာက္သံုးဖို႔ မသင့္ပါဘူး ။ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္မွာ အရက္ေသာက္သံုးၿခင္း အားၿဖင့္ လည္း ဗီတာမင္ေအ ကို တားဆီးသလိုၿဖစ္ၿပီး ကေလးမွာ Fetal alcohol syndrome ရွရွိႏုိင္ပါတယ္ ။ ဗီတာမင္ေအကို မ်ားၿပားစြာ အလြန္အၾကဴးေသာက္သံုးမိရင္ေတာ့ ပ်ိဳ႕ၿခင္း ၊ ဂနာမၿငိမ္ၿဖစ္ၿခင္း ၊ အစားအေသာက္ပ်က္ၿခင္း ၊ အန္ၿခင္း ၊ အၿမင္အာရံုေ၀၀ါးၿခင္း ၊ ေခါင္းကိုက္ၿခင္း ၊ အေမႊးကၽြတ္ၿခင္း ၊ ၾကြက္သားမ်ားအားနည္းၿခင္း ၊ ၀မ္းဗိုက္နာၿခင္း ၊ ႏံုးေခြးၿခင္း နဲ႔ စိတ္အာရံုခံစားမႈေၿပာင္းလဲၿခင္း စသည္တို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဗီတာမင္ေအ အမ်ား အၿပား ကို အၾကာၾကီးေသာက္သံုးမိရင္ေတာ့ အေမႊးကၽြတ္ၿခင္း ၊ အာခံတြင္းမ်ား ေၿခာက္ေသြ႔ၿခင္း ၊ ဖ်ားၿခင္း ၊ ညဖက္ အိပ္မေပ်ာ္ၿခင္း ၊ ေမာပန္းႏြမ္းနယ္ၿခင္း ၊ ကိုယ္အေလးခ်ိန္က်ၿခင္း ၊ အရိုးက်ိဳးအက္လြယ္ၿခင္း ၊ ေသြးအား နည္းၿခင္း နဲ႔ ၀မ္းသြားၿခင္းစသည္တို႔ၿဖစ္ပြားတတ္ပါတယ္ ။ ဒါဟာ ဗီတာမင္ေအ အဆိပ္အေတာက္ၿဖစ္ၿခင္းရဲ႕ လကၡဏာမ်ားလည္းၿဖစ္ပါတယ္လို႔ေဖာ္ၿပရင္း ဗီတာမင္ေအအေၾကာင္းသိေကာင္းစရာဆိုတဲ့ ေဆာင္းပါးကို အဆံုး သတ္လိုက္ရပါတယ္ ။

Reference : http://en.wikipedia.org/wiki/Vitamin_A

သက္တန္႔ခ်ိဳ

(For Living Life Journal Cover Story)

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................

တစ္ေန႔ေတာ့ၿပန္လာခဲ့ပါ့မယ္ . . . ေမေမ

တစ္ေန႔ေတာ့ၿပန္လာခဲ့ပါ့မယ္ . . . ေမေမ

ဟိုးအေ၀းမွာ
ၾကယ္စင္ေတြ..သူတို႔စြမ္းသေလာက္
မႈန္ၿပၿပေပမယ့္..“ လင္း ” ၿပရွာတယ္ ေမေမ
ကၽြန္ေတာ္ေရာ...ေမေမ့အတြက္
ဘယ္လို သစၥာတရားေတြနဲ႔
ဘယ္လို ေမတၱာတရားေတြနဲ႔
“ လင္း ” ၿပခဲ့ၿပီးၿပီလဲဟင္ ...

ေမေမ
ကၽြန္ေတာ္တို႔အရပ္မွာ
ေနေတြမပြင့္ဘူး .. လေတြမသာဘူး
အခ်ိန္တိုင္းမွာ ဖိႏွိပ္စီးပိုးမႈေတြနဲ႔
ဘယ္လိုမ်ား ေနသာစရာေကာင္းမွာတဲ့လဲ
ဂါရ၀တရား နဲ႔ ရိုေသမႈဟာ
လူ႔ဘံုသမိုင္းမွာ ေပ်ာက္ဆံုးေနေလရဲ႕
ေမေမသင္ၾကားခဲ့သမွ်
ကၽြန္ေတာ့္မွာ . . . . ေနာင္တ ဆိုတာကိုအေဖာ္ၿပဳလို႔
ခရီးၾကမ္းကို ဆက္လက္လႊင့္ေနမိဆဲ

ေမေမ
အဲဒီေကာင္းကင္ၾကီးေအာက္
ကၽြန္ေတာ္တို႔ မိုးေရေတြ အတူေသာက္ခဲ့ၾကဖူးတယ္
တနယ္တၿခားမွာ
သူတို႔ဟာ ဘာေၾကာင့္မ်ား “ စိမ္း ” သြားၾကတာလဲဟင္
ကၽြန္ေတာ္တို႔ဟာ ၿမန္မာေတြပါေမေမ
ေရႊတိဂံုဘုရားၾကီးရွိတယ္
ဇြဲကပင္ေတာင္ရွိတယ္
ဧရာ၀တီၿမစ္ၾကီးရွိတယ္
ပုဂံ ရွိတယ္
ဂူဂဲလ္ေလာက္ေတာ့ပြင့္ႏုိင္တဲ့ အင္တာနက္လိုင္းၾကီးေတြရွိတယ္
တခါတခါ ပိုက္ဆံမ်ားရွိလို႔ကေတာ့
လူေပၚလူေက်ာ္လည္း လုပ္ႏုိင္ေသးတယ္ေမေမရဲ႕

ေမေမ
မေ၀းေတာ့တဲ့တစ္ေန႔မွာေပါ့
ကၽြန္ေတာ္တို႔ ေမွ်ာ္လင့္ၿခင္းေတြကိုယ္စီထုပ္ပိုး
မႏိုးေသာ အိပ္မက္မ်ား ကိုယ္စီနဲ႔
ေမေမ့အိမ္ကေလးကို ၿပန္လာခဲ့မွာပါ
ႏွင္းဆီရနံ႔ေတြလႊမ္းေနတဲ့
ေမေမ့ ပန္းခင္းေလးထဲ
ကၽြန္ေတာ့္ကို ေမွ်ာ္ေနမလားေမေမ
ေမေမ့ ရင္ခြင္တံခါးကိုေခါက္
ကၽြန္ေတာ္ သားေခ်ာ့ေတးေတြ ၿပန္ၾကားေယာင္မိတယ္
လူကေလးရယ္..အိပ္ခ်ိန္တန္..ဗ်ိဳင္းေရွ႕ကပ်ံ
ကၽြန္ေတာ့္မ်က္၀န္းေတြထဲ
အခါမလပ္ အံု႕ဆိုင္း ရစ္သိုင္းေနဆဲပါ ေမေမရယ္

ေမေမ
ဒီေၿမဒီေရဟာ ကၽြန္ေတာ့္အတြက္ေတာ့
တမာခါးေတြစိုက္ပ်ိဳးထားတဲ့ ပူၿပင္းစူးရွ
ကႏၱာရသက္သက္ရယ္ပါ ေမေမ
တခမ္းတနား အေဆာက္အအံုေတြနဲ႔
မီးရထားၿဖဴၿဖဴၾကီးေတြနဲ႔
သူတို႔ဟာ စက္ရုပ္ေတြမ်ားလားေမေမ
အခ်ိန္တန္အိပ္ အခ်ိန္တန္စား
ဘ၀ဟာ ေနၿခင္းလား... ေသၿခင္းလား
ဘယ္လို အသိတရားမ်ိဳးေတြနဲ႔
ကၽြန္ေတာ္ဆက္ေနထုိင္ရမလဲဟင္ ေမေမ

ေမေမ
နံနက္ခင္းႏိုးထခါစ ေမေမ့လက္ရာထမင္းေၾကာ္နဲ႔
ပဲၿပဳတ္ဆီဆမ္းကို ကၽြန္ေတာ္တအားလြမ္းတယ္ေမေမ
ကၽြန္ေတာ့္ကို ဆူပါဦးေမေမ
ကၽြန္ေတာ့္ကို ရိုက္ပါဦးေမေမ
တခမ္းတနား အေဆာင္အေယာင္ေတြကို
ကၽြန္ေတာ္မုန္းတီးေနခဲ့တာၾကာပါၿပီ
ဘ၀က လိႈင္းထန္လည္းပဲ
ေမေမ့ ၀ဲဂရက္ထဲပဲ ကၽြန္ေတာ္လြန္႔လူးေပ်ာ္ေမႊ႔ခ်င္တယ္
ေမေမ့ ေလွငယ္ေလးပဲ ကၽြန္ေတာ္ ေလွာ္ခတ္ခ်င္တယ္
အို... ေမေမရယ္
မေ၀းေတာ့တဲ့ တစ္ရက္မွာေပါ့
ကၽြန္ေတာ္ အေရာက္ၿပန္ခဲ့မွာပါ
ခြင့္လႊတ္ၿခင္းတရားေတြ နဲ႔ ေမေမ့ ရင္ခြင္ေႏြးေႏြးၾကား
ကၽြန္ေတာ္ အိပ္စက္ခိုလႈံပါရေစဦးေနာ္

(အေ၀းေရာက္ “ သား ” မ်ား ကိုယ္စား ခံစားေရးဖြဲ႔ပါတယ္ )

သက္တန္႔ခ်ိဳ


စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................

ၤFacebook Fan Page တြင္ တၿပိဳင္နက္တည္းဖတ္ရွုႏိုင္ေစရန္

Facebook Fan Page တြင္ တၿပိဳင္နက္တည္းဖတ္ရွုႏိုင္ေစရန္

အခုအခ်ိန္ကစၿပီး ဘေလာ့ဂ္မွာတင္သမွ် ပို႔စ္အားလံုးကို တၿပိဳင္နက္တည္း Facebook Fan Page မွာ တင္ေပး သြားမွာၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္ ဘေလာ့ဂ္၀င္ဖို႔အခက္အခဲရွိသူမ်ား ၊ အခ်ိန္မရသူမ်ား နဲ႔ ေဖ့ဘုတ္ကေန မခြာခ်င္သူမ်ားအဖို႔ ကၽြန္ေတာ့္ရဲ႕ အသစ္ၿပဳလုပ္ထားတဲ့ Fan Page မွာ ေဆးပညာဆိုင္ရာမ်ား ထူးဆန္းေထြလာမ်ား သုတ ရသမ်ားကို တၿပိဳင္နက္တည္းဖတ္ရွူႏိုင္ၿပီၿဖစ္ပါတယ္ ။ မိမိရဲ႕ Home မွာ တင္သမွ် ပို႔စ္ ေပၚဖို႔အတြက္ဆိုရင္ေတာ့ Like လုပ္ထားဖို႔ေတာ့လိုပါတယ္ ။

Fan Page Link - ဒီေနရာေလးကိုႏွိပ္ၿပီးသြားႏုိင္ပါတယ္ ။



သက္တန္႔ခ်ိဳဘေလာ့ဂ္ စလုပ္ကတည္းက အၿမဲအားေပးခဲ့ေသာ သူငယ္ခ်င္းမ်ား စာဖတ္သူမ်ားအား အထူးေလးစားေက်းဇူးတင္ပါတယ္ခင္ဗ်ာ ။

သက္တန္႔ခ်ိဳ း)

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................