ဘီတာကယ္ရိုတင္း

ဘီတာကယ္ရိုတင္း

Living Life Journal မွာ က်န္းမာေရး၊ အလွအပေရးရာနဲ႔ပတ္သတ္ၿပီး ဗဟုသုတရေစမယ့္ အေၾကာင္း အရာအေတာ္ မ်ားမ်ားကို Cover Story အၿဖစ္တင္ဆက္ေပးၿပီးတဲ့ေနာက္ ယခုအပတ္ တင္ဆက္ေပး မယ့္အေၾကာင္းက ေတာ့ ဘီတာကယ္ရိုတင္းအေၾကာင္းၿဖစ္ပါတယ္ ။ အခ်ိဳ႕ေသာ အားေဆးေတြ နဲ႔ ေဆးေတာင့္ေတြ မွာ ဘီတာကယ္ရိုတင္းပါ၀င္တယ္လို႔ ထည့္ၿပီးေဖာ္ၿပတာကို ေတြ႔ဖူးၾကပါလိမ့္မယ္ ။ ဒါေပမယ့္ ဘီတာ ကယ္ရိုတင္းကို အေသးစိတ္က်က် သိရွိသူကေတာ့ နည္းပါလိမ့္မယ္ ။ ဘီတာကယ္ရိုတင္းဆိုတာ အ ပင္ေတြနဲ႔ သစ္သီးေတြမွာ ေပါမ်ားစြာေတြ႔ရေလ့ရွိတဲ့ အနီေရာင္ လိေမၼာ္ေရာင္ ေရာင္ၿခယ္တစ္မ်ိဳးၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဓါတုျဒပ္ေပါင္း တစ္ခုၿဖစ္ၿပီး ဟိုက္ဒရိုကာဗြန္အမ်ိဳးအစားၿဖစ္ပါတယ္ ။ Beta carotene ကို geranylgeranyl pyrophosphate ဆိုတဲ့ ျဒပ္ေပါင္းကေနၿပီး ဇီ၀နည္းနဲ႔ထုတ္လုပ္ႏုိင္ပါတယ္ ။ ဘီတာ ကယ္ရိုတင္း မွာ ေမာ္လီ က်ဴးေတြရဲ႕ အစြန္း ႏွစ္ဖက္လံုးမွာ ဘီတာရင္းမ္ (Beta rings) ေတြပါရွိပါတယ္ ။



ကာရိုတင္းဆိုတာ မုန္လာဥ၀ါမွာ ေတြ႔ရတဲ့ ပစၥည္းတစ္မ်ိဳးၿဖစ္ၿပီး လိေမၼာ္ေရာင္ဖက္သမ္းပါတယ္ ။ အပင္ေတြ မွာေပါမ်ား စြာေတြ႔ရၿပီး အစားအေသာက္ေတြမွာ အေရာင္ အေနနဲ႔သံုးခ်င္ရင္ေတာ့ E number E160a ရွိပါတယ္ ။ သဘာ၀အတိုင္းဆိုရင္ ဘီတာကာရိုတင္းဟာ ဗီတာမင္ေအရဲ႕ precursor (မလႈပ္ရွားေသာပံုစံ) ၿဖစ္ၿပီး chromatography နည္းပညာကိုအသံုးၿပဳၿပီး carotenoids ေပါမ်ားစြာပါရွိတဲ့ သစ္သီးေတြကေနၿပီး ဘီတာ ကာရိုတင္းကိုခြဲထုတ္ႏိုင္ပါတယ္ ။ အၿခားcarotenoids ေတြကေန ဘီတာကယ္ရိုတင္းကိုခြဲထုတ္ၿခင္းရာ ၿဒပ္စင္ တစ္ခုရဲ႕ Polarity အေပၚအေၿခခံပါတယ္ ။ ဘီတာကယ္ရိုတင္းဟာ non-polar ျဒပ္ေပါင္း တစ္ခုၿဖစ္ ပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္သူ႔ကိုခြဲထုတ္ခ်င္တဲ့အခါ Non polar solvent ၿဖစ္တဲ့ hexane ကိုအသံုးၿပဳရပါတယ္ ။ အပင္ေတြ မွာပါ၀င္တဲ့ carotenoids ေတြဟာ ပရိုဗီတာမင္ ေအေတြရဲ႕ မူရင္းဟာအာရ ဇစ္ၿမစ္တစ္ ခုလည္းၿဖစ္ ပါတယ္ ။ လူသိအမ်ားဆံုးကေတာ့ Provitamin A carotenoids ၿဖစ္ၿပီး အၿခား အေနနဲ႔ a-carotene နဲ႔ beta cryptoxanthin တို႔ ပါ၀င္ၾကပါတယ္ ။ Carotenoids ေတြကို စုပ္ယူၿခင္းကို အူသိမ္ဦးပိုင္း (duodenum) မွ ကန္႔သတ္ ထားၿပီး ဒီစုပ္ယူၿခင္းဟာ အေၿမွးပါး ပရိုတိန္းၿဖစ္တဲ့ SR-B1 receptor အေပၚမူတည္ပါတယ္ ။ ဒီပရို တိန္း ဟာဆိုရင္ ဗီတာမင္အီး စုပ္ယူၿခင္းနဲ႔လည္းပါ၀င္ပတ္သတ္ပါတယ္ ။

ဘီတာကယ္ရိုတင္း ေမာ္လီက်ဴးတစ္ခုကို အူအထဲမွာရွိတဲ့ အင္ဇိုင္းတစ္မ်ိဳးၿဖစ္တဲ့ beta,beta-carotene 15,15'-monooxygenase ဆိုတဲ့ အင္ဇိုင္းကေနဖယ္ထုတ္ေပးၿပီးဗီတာမင္ေအ ေမာ္လီက်ဴး ႏွစ္ခုကိုၿဖစ္ေစပါတယ္ ။ Carotenoids ေတြရဲ႕ စုပ္ယူၿခင္းနဲ႔ေၿပာင္းလဲၿခင္းဟာ ဘီတာကာရိုတင္းရဲ႕ ပံုစံ ( ဥပမာ ခ်က္ၿပဳတ္ၿပီးသား သို႔မ ဟုတ္ ဟင္းသီးဟင္းရြက္အစိမ္းမ်ား ၊ အားေဆးေတာင့္ ) ေပၚ မူတည္ပါတယ္ ။ ဒါ့အၿပင္ အဲဒီတၿပိဳင္နက္ထဲမွာ အဆီေတြ တၿပိဳင္နက္စားသံုးမႈ ၊ လတ္တေလာ ဗီတာမင္ေအ သိုေလွာင္ထားမႈ နဲ႔ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာရွိတဲ့ ဘီတာ ကာရိုတင္းစတာေတြအေပၚမူတည္ပါတယ္ ။ ဘီတာကာရိုတင္းကို အ၀ါေရာင္နဲ႔လိေမၼာ္ေရာင္ရွိတဲ့ သစ္သီးမ်ား ( သရက္သီး ၊ လိေမၼာ္သီး ၊ မုန္လာဥ၀ါ ၊ ေကၽြးဥ ၊ ၀ဥ ၊ ကန္စြန္းဥ ၊ ေဒါက္ခြ ၊ ကိုက္လန္ ၊ အာလူး ၊ ဘူးသီး စတာေတြမွာေပါမ်ားစြာေတြ႔ရပါတယ္ ။ Vietmamese gac နဲ႔ curde palm oil မွာ တၿခား သစ္သီးသစ္ရြက္ေတြထက္စာရင္ ဘီတာကယ္ရိုတင္းၿမင့္မားစြာပါ၀င္ပါတယ္ ။ ဥပမာ မုန္လာဥ၀ါ ထက္စာရင္ ၁၀ ဆ ပိုၿမင့္မားစြာပါ၀င္ပါတယ္ ။ ဒါေပမယ့္ gac ဟာ ရွားပါးၿပီး အေရွ႔ေတာင္အာရွမွာ စိုက္ပ်ိဳးၿဖစ္ ထြန္းႏိုင္မယ့္ ေနရာ မသိရွိရေသးပါဘူး ။ ေယဘူယ် လူေတြစားသံုးေနတဲ့ ဘီတာကယ္ရိုတင္းဟာ တစ္ေန႔ကို 2-7 mg ရွိပါတယ္ ။ ဒါဟာ USA ၊ ကေနဒါနဲ႔ဥေရာပႏိုင္ငံအခ်ိဳ႕က အမ်ိဳးသမီး ငါးသိန္းကို စမ္းသပ္ထားတဲ့ အေၿဖ တစ္ခုၿဖစ္ပါတယ္ ။ ယူအက္စ္ စိုက္ပ်ိဳးေရး သုေတသနကေနၿပီး ဘီတာကာရိုတင္း ၿမင့္မားစြာ ပါ၀င္တဲ့အစား အစာ ေတြကိုေအာက္ပါအတိုင္းေဖာ္ၿပထားပါတယ္ ။

မုန္လာဥ၀ါေဖ်ာ္ရည္ ( တစ္ခြက္ = ၂၃၆ မီလီဂရမ္ )
ေရႊဖယံုသီးေဖ်ာ္ရည္ ( တစ္ခြက္ = ၂၄၅ မီလီဂရမ္ )
အာလူးခ်က္ၿပီးသား ( တစ္လံုး = ၁၄၆ မီလီဂရမ္ )
အာလူး ၿပဳတ္ၿပီးသားအခြံမပါ ( တစ္လံုး = ၁၅၆ မီလီဂရမ္ )
ေဒါက္ခြရြက္ၿပဳတ္ရည္ ( တစ္ခြက္ = ၁၉၀ မီလီဂရမ္)
မုန္လာဥခ်က္ၿပီးသား ( တစ္ခြက္ = ၁၅၆ မီလီဂရမ္)
ေဒါက္ခြ (တစ္ခြက္ = ၂၁၄ မီလီဂရမ္)
အာလူး ၿပဳတ္ရည္ ( တစ္ခြက္ = ၂၅၅ မီလီဂရမ္)
မုန္လာဥ ခ်က္ၿပီးသား ဆားမပါ ( တစ္ခြက္ = ၁၄၆ မီလီဂရမ္ )

ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးမ်ား

ဘီတာကာရိုတင္းရဲ႕ အၿဖစ္မ်ားတဲ့ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးကေတာ့ carotenodermia လို႔ေခၚပါတယ္ ။ လကၡဏာ ကေတာ့ အေရၿပားရဲ႕အၿပင္ဖက္ဆံုးအလႊာၿဖစ္တဲ့ epidermis မွာ caroteinoid ေတြစု ပံုလာၿခင္းေၾကာင့္ ၿဖစ္ေပၚ လာတဲ့ လိေမၼာ္ေရာင္ေလးေတြသမ္းလာၿခင္းၿဖစ္ပါတယ္ ။ အႏၱရာယ္မရွိပါဘူး ဒါေပ မယ့္ ေရရွည္ မွာေတာ့ ဘီတာကာရိုတင္းပါ၀င္တဲ့ ေသာက္ေဆးေတြအမ်ားၾကီးေသာက္သံုးမိၿခင္းဟာ ေဆးလိပ္ေသာက္ တဲ့လူေတြ အ တြက္ အဆုတ္ကင္ဆာ ၿဖစ္ပြားမႈ ႏွုန္းၿမင့္တက္ၿခင္းနဲ႔ဆက္ႏြယ္မႈရွိတယ္လို႔ဆိုပါတယ္ ။ ဒါ့အၿပင္ ဘီတာ ကာ ရိုတင္းပါ၀င္တဲ့ေသာက္ေဆးေတြဟာ ဆီးၾကိတ္ကင္ဆာ ၊ ဦးေႏွာက္အတြင္းေသြးယိုၿခင္း ( intracerebral hemorrhage) တို႔ကိုမ်ားေစၿပီး ေဆးလိပ္ေသာက္သူေတြမွာ ႏွလံုးေရာဂါနဲ႔ ေသဆံုးမႈႏွုန္းၿမင့္တက္လာၿခင္းတို႔နဲ႔ ဆက္ႏြယ္မႈရွိတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္ ။ ဘီတာကာရိုတင္းကို အသည္းနဲ႔တၿခား သားဥအိမ္ တို႔လို ေနရာေတြ မွာသိုေလွာင္ ပါတယ္ ။ ၾကြက္ေတြမွာစမ္းသပ္ခ်က္အရေတာ့ ဒီလို သိုေလွာင္ထား တဲ့ဘီတာ ကာရတိုတင္းကို ခႏၶာကိုယ္ ကေန ဘီတာမင္ေအအၿဖစ္ မေၿပာင္းေပးႏုိင္ဘူးလို႔ဆိုပါတယ္ ။ အီေကြတာ နဲ႔ ေ၀းတဲ့ႏိုင္ငံေတြ မွာေတာ့ ဗီတာမင္ဒီေတြသိုေလွာင္ထားၿခင္းဟာ ေအးခဲတဲ့ေဆာင္းရာသီမွာဆိုရင္ Osteoporosis ဆိုတဲ့အရိုး ပြေရာဂါ ကို ကာကြယ္ေပးႏုိင္ယံုသာမကပဲ တၿခား ဗီတာမင္ဒီခ်ိဳ႕တဲ့ၿခင္းနဲ႔ ဆက္ႏြယ္ေနတဲ့အေၿခအေနကိုပါ အဆင္ေၿပေစ ပါတယ္ ။ အမ်ားစုကေတာ့ annatto လို႔ေခၚတဲ့ အစားအစာအေရာင္ ကိုဘီတာ ကာရိုတင္းအ စားအသံုးၿပဳၾကပါတယ္ ။ ဒါဟာ ခႏၶာကို္ယ္ထဲမွာ သိုေလွာင္ထားၿခင္းမၿပဳႏုိင္ပါဘူး ။

ဘီတာကာရိုတင္းႏွင့္ အဆုတ္ကင္ဆာ

ဘီတာကာရိုတင္းပါတဲ့ ေသာက္ေဆးေတြအမ်ားၾကီး ( high dose) ေသာက္ သံုးၿခင္းဟာ ေဆးလိပ္ေသာက္ သူေတြမွာ အ ဆုတ္ကင္ဆာ ၿဖစ္ပြားမႈႏွုန္း ကိုၿမင့္တက္ႏိုင္ေခ်ရွိပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္ ဘီတာကာရိုတင္းရဲ႕ Oncologyဟာ ေန႔စဥ္ ေဆးအခ်ိန္အဆအမ်ားၾကီးေသာက္သံုးေနမႈနဲ႔ ေဆးလိပ္ေသာက္သံုးေနမႈ ႏွစ္ခုစလံုး
အေပၚအေၿခခံပါတယ္ ။

က်န္းမာေရးအေပၚ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈ

ကာရိုတင္းေတြဟာ ဓါတ္တိုးဆန္႔က်င္ဂုဏ္သတၱိေတြရွိပါတယ္ ။ ဗီတာမင္ေအဟာ glycoproteins ေတြ ထုတ္လုပ္မႈၿဖစ္စဥ္မွာ ပါ၀င္ရံုသာမကပဲ တၿခား ဇီ၀ လုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြအမ်ိဳးမ်ိဳးကို ထမ္းေဆာင္ေပးပါတယ္ ။ ဗီတာ မင္ေအ ေတြသာ ခ်ိဳ႕တဲ့ခဲ့မယ္ဆိုရင္ေတာ့ အရိုးဖြံ႔ၿဖိဳးမႈ မူမမွန္ၿဖစ္လာၿခင္း ၊ မ်ိဳးပြားအဂါၤ ဆိုင္ရာခ်ိဳ႕ ယြင္းမႈမ်ား ၊ မ်က္ၾကည္လႊာေၿခာက္ေသြ႔ၿခင္း ( xerophthalmia) စသည္တို႔ၿဖစ္ေစႏုိင္ပါတယ္ ။ ေစ်းကြက္ထဲမွာ ၀ယ္ယူရရွိႏုင္တဲ့ ဘီတာကာရိုတင္းထုတ္ကုန္ေတြဟာ အမ်ားစုကေတာ့ မႈိ ၊ အပင္ ၊ ေရညွိ နဲ႔ palm oil ကေန ထုတ္လုပ္ ထားၾကတာၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဘီတာ ကာရိုတင္းဟာ retionol အၿဖစ္ေၿပာင္းေပးၿပီး ဒါဟာ အၿမင္အာ ရံုအတြက္ မရွိမၿဖစ္လိုအပ္ပါတယ္ ။ Retinoic acid အၿဖစ္လည္း ဆက္လက္ေၿပာင္းေပးၿပီး အဲဒါဟာ ဆဲလ္ေတြခြဲၿခားၿခင္းနဲ႔ ဆဲလ္ေတြၾကီးထြားလာၿခင္းၿဖစ္စဥ္ေတြအတြက္လည္းအလြန္အဆံုး၀င္ပါေၾကာင္း တင္ၿပ လိုက္ ရပါတယ္ ။

Ref : wikipedia

သက္တန္႔ခ်ိဳ
(For Living Life Journal coming issue)

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................

ထူးဆန္းေသာသတၱ၀ါ လူပ်ံေတာ္ Mothman

ထူးဆန္းေသာသတၱ၀ါ လူပ်ံေတာ္ Mothman



မ်က္ၿမင္ေတြ႔ဖူးသူမ်ားဆြဲၿပေသာ ပံုၾကမ္း

Mothman ဆိုတာဟာ အလြန္ထူးဆန္းတဲ့ ဒ႑ာရီဆန္တဲ့အေကာင္တစ္မ်ိဳးၿဖစ္ၿပီး ၁၉၆၆ ခုႏွစ္ ႏို၀င္ဘာ ၁၅ ရက္ေန ႔မွ ၁၉၆၇ ဒီဇင္ဘာ ၁၅ ရက္ေန႔ အတြင္းမွာ အေနာက္ ဗာဂ်ီးနီးယားၿပည္နယ္ဧရိယာတစ္၀ႈိက္မွာ ၿမင္ေတြ ႔ခဲ့ ရတယ္လို႔ အစီရင္ခံစာေတြမွာ ေဖာ္ၿပခဲ့ပါတယ္ ။ စာေရးသူ John Keel သူ႔ရဲ႕ ၁၉၇၅ ခုႏွစ္မွာ ထုတ္ လုပ္ေက်ာ္ၾကားခဲ့တဲ့ The Mothman Prophecies ဆိုတဲ့စာအုပ္မွာ ဒီလူပ်ံေတာ္အေကာင္ေတြဟာ သဘာ၀ အေလွ်ာက္ထူးဆန္းတဲ့အေၿခအေနမ်ိဳးရွိတဲ့ ေနရာေဒသေတြနဲ႔ ဆက္ႏြယ္မႈရွိတယ္လို႔ဆိုပါတယ္ ။



ဒီအေၾကာင္းအရာေတြနဲ႔ပတ္သတ္ၿပီး ၂၀၀၂ ခုႏွစ္ ရုပ္ရွင္ေတြမွာ Keel ရဲ႕စာအုပ္ေတြကိုအေၿခခံၿပီး Mothman Prophecies ဆိုၿပီး ထင္ရွားေက်ာ္ၾကားလာခဲ့တယ္ ။

၁၉၉၆ ခုႏွစ္ရဲ႕ ႏို၀င္ဘာ ၁၅ ရက္ေန႔မွာေပါ့ ။ Point Pleasant မွ ငယ္ရြယ္တဲ့ စံုတြဲႏွစ္တြဲၿဖစ္တဲ့ Roger နဲ႔ Linda Scarberry ၊ Steve နဲ႔ Mary Mallette တို႔ဟာ သူတို႔ဟာ အၿဖဴေရာင္ထူးဆန္းတဲ့ သတၱ၀ါၾကီးကို ၿမင္ခဲ့ရေၾကာင္း ရဲေတြကိုေၿပာဆိုခဲ့ပါတယ္ ။ အဲဒီအၿဖဴေကာင္ေတြရဲ႕ မ်က္လံုးဟာ နီရဲေတာက္ပေနၿပီး ကားမီးထိုး လိုက္တဲ့အခါ ပိုၿပီးထင္ရွားေတာက္ပလာတယ္လို႔ဆိုပါတယ္ ။ သူတို႔က ေၿခဆယ္ေခ်ာင္းနဲ႔ အေတာင္ပံပါပ်ံသန္းေနေသာ လူသား လို႔ေဖာ္ၿပခဲ့ၾကတယ္ ။ အဲဒီအေကာင္ၾကီးဟာ ဒုတိယကမၻာစစ္ လက္နက္ဒဏ္ သင့္အပင္ေတြ ရွိတဲ့ေနရာၿဖစ္တဲ့ TNT လို႔ေခၚတဲ့ၿမိဳ႕ဧရိယာ ကို ကားၿဖတ္ေမာင္းလာ စဥ္အေနာက္ ကေန ေတာက္ေလွ်ာက္ လိုက္လာခဲ့ပါတယ္ ။ ေနာက္ရက္အနည္းငယ္အတြင္းမွာပဲ ဒီလိုၿမင္ကြင္းမ်ိဳး ကိုထပ္တူၿမင္ခဲ့ ရတယ္လို႔ ဆိုတဲ့ လူေတြ ရွိလာၿပန္ပါတယ္ ။ အဲဒီထဲမွာ ေစတနာရွင္ မီးသတ္သမား၂ ေယာက္လည္းပါပါတယ္ ။ သူတို႔ကေတာ့ အဒါကို အနီေရာင္မ်က္လံုးတဲ့ ၾကီးမားတဲ့ငွက္ၾကီးတစ္ေကာင္ၿဖစ္တယ္လို႔ဆိုပါတယ္ ။ Mason ၿပည္နယ္မွ Sheriff George Johnson ကေတာ့ဒီလိုေၿပာခဲ့ပါတယ္ ။ ` အခုတေလာ လူေတြ ေၿပာေနတဲ့ ထူးဆန္တဲ့ သတၱ၀ါေကာင္ ၾကီးဆိုတာ shitepoke လို႔ေခၚတဲ့ ၾကီးမားတဲ့ Heron - ငဟစ္ငွက္ၾကီး တစ္ေကာင္ပဲၿဖစ္ပါလိမ့္မယ္ ´ Contractor Newell Partridge က သူလည္းပဲ လယ္ကြင္းနားမွာ အနီေရာင္မ်က္ လံုးေတြနဲ႔စူးရွေတာက္ပတဲ့ ( ဆိုင္ကယ္မီးလိုမ်ိဳး) မ်က္လံုးေတြနဲ႔ ထူးဆန္းတဲ့ အေကာင္ၾကီးကိုေတြ႔ခဲ့ဖူးေၾကာင္း Johnson ကိုေၿပာခဲ့ပါတယ္ ။



သူက ဆက္ေၿပာခဲ့တာကေတာ့ အဲဒီေကာင္ၾကီးေတြ႔ၿပီးတာနဲ႔တၿပိဳင္နက္ သူ႔ရဲ႕ရုပ္ၿမင္သံၾကားဟာ ဆူညံတဲ့အ သံေတြ ထြက္ေပၚလာၿပီး ဂ်ာမန္ Shepherd ေခြးတစ္ေကာင္ လည္းေပ်ာက္ဆံုး သြားေၾကာင္းေၿပာ ဆိုခဲ့ပါတယ္ ။ West Virginia Univeristy မွ ေတာတြင္းတိရိစၧာန္ေလ့လာေရး ဇီ၀ပညာရွင္ က သတင္းေထာက္ေတြ ကိုေၿပာခဲ့ တာကေတာ့ ဒီလို ေဖာ္ၿပခ်က္ေတြနဲ႔ ၿမင္ကြင္းေတြဟာ Sandhill Crane နဲ႔ဆက္ႏြယ္မႈရွိတယ္လို႔ဆိုပါတယ္ ။ Sandhill Crane ဆိုတာ အေမရိကန္ ၾကိဳးၾကာႏြယ္၀င္ၿဖစ္ၿပီး လူတစ္ရပ္ေလာက္ၿမင့္ပါတယ္ ။ ေၿခေခ်ာင္း ၇ ေခ်ာင္း ရွိၿပီးေတာင္ပံေတြပါပါတယ္ ။ အနီေရာင္မ်က္လံုးေတြကလည္း ၀ိုင္းစက္ေနၿပီး အဲဒီငွက္ေတြဟာ အသား စား သတၱ၀ါမ်ိဳးႏြယ္ေတြၿဖစ္တယ္လို႔ဆိုပါတယ္ ။ ၁၉၆၇ ဒီဇင္ဘာ ၁၅ ရက္ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ လူေပါင္း ၄၆ ေယာက္ ေသဆံုးခဲ့ရတဲ့ Silver Bridge ၿပိဳပ်က္မႈမွာ ဒီ သတၱ၀ါၾကီးဟာ အဓိက တရားခံအၿဖစ္ပါ ၀င္ၿပီး တဲ့ေနာက္ ေနာက္ထပ္ report ေတြထြက္မလာခဲ့ေတာ့ပါဘူး ။



Silver Bridge ေပၚမွ Mothman

ဒီတံတားၾကီးပ်က္ဆီးမႈနဲ႔ ဒီအေကာင္ၾကီး ထြက္ေပၚလာမႈ ဟာ ဆက္ႏြယ္မႈရွိေနတာကိုေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ အား လံုးၿငင္း လို႔မရႏုိင္ခဲ့ပါဘူး .။ တခ်ိဳ႕လည္း ဒီလူပ်ံေတာ္ဟာ ပန္းကန္ၿပားပ်ံ UFO ေတြ ကမၻာကို ေရာက္ ရွိလာ တာ နဲ႔ ပတ္သတ္ေနရမယ္လို႔ ဆိုပါတယ္ ။ ဘာပဲေၿပာေၿပာ ဒီလူပ်ံေတာ္ Mothman ဟာ ဒ႑ာရီဆန္ဆန္ နဲ႔ ပုစၧာေပါင္း မ်ားစြာ ေပးေနတုန္းပါပဲ ။



Ref : wikipeida

သက္တန္႔ခ်ိဳ
16 Sept 2011

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................

တစ္လအတြင္း အၿမန္ပိန္ေစနည္း၏ လွိဳ႕၀ွက္ခ်က္မ်ား

တစ္လအတြင္း အၿမန္ပိန္ေစနည္း၏ လွိဳ႕၀ွက္ခ်က္မ်ား

ေအာက္မွာေဖာ္ၿပထားတဲ့အခ်က္ ၁၀ ခ်က္ကို တိတိက်က် တေသြမတိမ္းလိုက္နာဖို႔ လိုပါတယ္ ။ တစ္ခုခုကို မလိုက္ နာပဲ ပ်က္ကြက္ခဲ့ရင္ေတာ့ သင့္ရဲ႕အၿမန္ပိန္ေစေရး အိပ္မက္ဟာပ်က္ၿပယ္သြားမွာ အမွန္ပါပဲ ။ အခ်က္ ၁၀ ခ်က္ လို႔ ခြဲထားေပမယ့္ ။ အဓိက ခြဲထြက္လာတာ ၃ ခ်က္ပဲရွိပါတယ္ ။

၁ ။ အစားအေသာက္ အာဟာရပံုစံ
၂ ။ အၿပဳအမူအေလ့အက်င့္ ေနထုိင္မႈပံုစံ
၃ ။ ေဆး၀ါးအကူအညီရယူၿခင္း စသည္တို႔ပဲၿဖစ္ပါတယ္ ။

ပိန္ခ်င္တဲ့သူအမ်ားစုကအထက္ပါ အုပ္စု ၃ ခုထဲက တစ္ခုခုကိုသာ ရရွဖို႔ ၾကိဳးစားေနသူေတြမ်ားပါတယ္ ။ ဥပမာ ပိန္ေသးေသာက္ေနတဲ့သူဆိုရင္ ငါပိန္ေဆးေသာက္ေနတာပဲ သူ႔အလိုလိုပိန္လာမွာေပါ့ က်န္တာမလိုပါဘူးဆိုၿပီး အစားလည္းမေလ်ာ့ ေလ့က်င့္ခန္းလည္းမလုပ္ပဲေနေလ့ရွိတယ္ ။ အဲဒီလိုနည္းလမ္းနဲ႔ သိသိသာသာပိန္သြားတာ သင္ေတြ႔ဖူးပါသလား ။ တကယ္ပိန္ခ်င္ရင္ သင္ဟာ တကယ္စိတ္အားထက္သန္ေနဖို႔လည္းလိုတယ္ ။ ေအာက္ မွာ ေဖာ္ၿပထားတဲ့အခ်ိဳ႕အခ်က္ေတြကို သင့္အေနနဲ႔သိပ္အေရးမပါဘူးလို႔ ထင္ေကာင္းထင္လိမ့္မယ္ ။ ဒါေပမယ့္ အတကယ္ အက်ိဳးထူးတဲ့အတြက္ သင္တိတိက်က်လုပ္ေဆာင္ပါ ။ ေအာက္ပါ ၁၀ခ်က္ကို လိုက္နာယံုနဲ႔ 70 kg , 80 kg 100kg သမားေတြကို 50kg, 60 kg ေလာက္ထိ ေလ်ာ့ခ်ေပးႏုိင္တယ္ဆိုတာ သင္အံ့ၾသဖြယ္ ရာေတြ႔လာပါလိမ့္မယ္ ။ ကဲဘာေတြလုပ္သင့္သလဲ ဘာေတြလုပ္ရမွာလဲဆိုတာ ေလ့လာၾကည့္ၾကရေအာင္ ။

၁ ။ ပထမဆံုး လုပ္ရမွာကေတာ့ သင့္ေရခ်ိဳးခန္း ၊ အလွၾကည့္မွန္ ၊ သနပ္ခါးစတဲ့ မွန္ေတြရွိတဲ့ေနရာမွန္သမွ် မွာ “ ငါ သည္ တစ္လအတြင္း မုခ် ပိန္ကိုပိန္ရမယ္ ” ဆိုတဲ့ စာေၾကာင္းကို ခပ္ထင္းထင္းၿဖစ္ေအာင္ ၊ ေဆာ့ပင္ သို႔မ ဟုတ္ correction pen ၿဖင့္ ေရးရပါမည္ ။ အသံထြက္၍လည္း ယံုၾကည္မႈအၿပည့္ၿဖင့္ ဖတ္ရပါမည္ ။

၂ ။ ပံုမွန္အစားအေသာက္ စားတဲ့အေလ့အက်င့္ကို ေမြးၿမဴရပါမယ္ ။ ပိန္ခ်င္တယ္ဆိုရင္ စားခ်င္တဲ့အခ်ိန္ စား လို႔မ ရပါဘူး ။ အခ်ိန္သတ္မွတ္ပါ ။

-မနက္စာစားခ်ိန္ ၊ ေန႔လည္စာစားခ်ိန္ ၊ ညစာစားခ်ိန္ ( ဒီ ၃ နပ္ထက္မပိုရပါဘူး ။ ေန႔တိုင္း အခ်ိန္အ တိအက် တိုင္းအစားပါ ။ ဒါကို Regular Eating pattern လို႔လည္းေခၚတယ္ ။

၃ ။ High Calorie Food လို႔ေခၚတဲ့ ကယ္လိုရီတက္ေစတဲ့ အစာေတြလံုး၀မစားရပါဘူး ။ Snack လို႔ေခၚတဲ့ သေရစာေတြ ကိုေတာ့ လံုး၀မစားရပါဘူး ။ ရန္သူလို သေဘာထားပါ ။ အကယ္၍ မၿဖစ္မေန စားဖို႔ၾကံဳလာ ရင္လည္း ခ်င့္ခ်ိန္ၿပီးစားရပါမယ္ ။ ကယ္လိုရီတက္ေစတဲ့ အစားအစာေတြကေတာ့
- ၀က္သား
- အဆီပါေသာငါး
- ေရခဲမုန္႔
-ေခ်ာကလက္
-ဆီေၾကာ္မုန္႔ႏွင့္သေရစာအမ်ိဳးမ်ိဳး
-ခ်ိဳလြန္းေသာသစ္သီးမ်ား

၄ ။ နံနက္ခင္းစာကိုပံုမွန္စားႏိုင္ပါတယ္ ။ ေန႔လည္စာကိုေတာ့ သင့္တင့္ယံုသာစားပါ ။ ညစာကိုေတာ့ေန႔ လည္ စာရဲ႕ တစ္၀က္ခန္႔သာစားရပါမယ္ ။ ညေနခင္းစားစားၿပီးရင္ လူသာ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈသိပ္မရွိပဲ အိပ္ယာ ၀င္ေလ့ရွိတာေၾကာင့္ calorie ပုိတတ္ေစပါတယ္ ။ စားေသာက္တဲ့ ကယ္လိုရီကို ေခ်ဖ်က္ႏိုင္တဲ့ စြမ္းအင္သံုးစြဲမႈ energy comsumption မရွိရင္ overweight ကိုက်ေစမွာမဟုတ္ပါဘူး ။

၅ ။ ေန႔စဥ္ပံုမွန္အေလ့အက်င့္ေတြကိုေမြးၿမဴရပါမယ္ ။ သင္ဟာ အလြယ္တကူလုပ္ႏိုင္တဲ့အလုပ္ေတြကို စက္ ပစၥည္းေတြ ခ်ည္း အားကိုးေနတဲ့အက်င့္ကိုေဖ်ာက္ပါ ။

- စက္ကေလးနဲ႔ ဖုန္စုပ္မည့္အစား တံၿမက္စည္းကို ေၿပာင္ေနေအာင္လွဲပါ ။ ဒါဟာ စြမ္းအင္သံုးစြဲနည္းပါ ။
- အလြယ္တကူလမ္းေလွ်ာက္သြားႏိုင္တဲ့ေနရာကို သင္ ဘတ္စ္ကားစီးသြားပါသလား ။ အဲဒီအက်င့္ကိုေဖ်ာက္ပါ ။ လမ္းေလွ်ာက္ႏိုင္တဲ့ ေနရာဆို လမ္းေလွ်ာက္သြားပါ ။
-အ၀တ္ေလွ်ာ္ ၊ ပန္းကန္ေဆး ဒါေတြကို စက္ကိုအားကိုးတဲ့အက်င့္ေဖ်ာက္ၿပီး သင္ကိုယ္ တိုင္ ေခၽြးထြက္ လာတဲ့အ ထိ ကိုယ့္အားကိုယ္ကိုးပါ ။ ေသြးေလလည္ပတ္မႈမ်ားၿပီး အဆီက်ေစပါတယ္ ။

၆ ။ ဒီအၿပဳအမူေတြေၿပာင္းယံုနဲ႔ မလံုေလာက္ေသးပါဘူး ။ ဒါဟာ weight ကို ထပ္မတက္ေအာင္ maintain လုပ္တဲ့ အဆင့္ပဲရွိပါတယ္ ။ ေလ်ာ့ခ်ဖို႔ဆိုရင္ ပံုမွန္ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ဖို႔လိုပါတယ္ ။ သင္လုပ္ႏုိင္သမွ် အစြမ္း ကုန္ၿပင္းၿပင္းထန္ထန္လုပ္ဖို႔လိုပါတယ္ ။
- ေရကူးၿခင္း
- ေၿပးၿခင္း
- ၾကိဳးခုန္ၿခင္း
- ေယာဂေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ၿခင္း
- လမ္းေလွ်ာက္ၿခင္း

၇ ။ အခ်ိန္အၾကာၾကီးထိုင္ရမယ့္အလုပ္ကို ေရွာင္ပါ ။ ဥပမာ ရုပ္ရွင္ၾကည့္ၿခင္း ၊ စာအၾကာၾကီးထိုင္ေရးၿခင္း ၊ သီခ်င္း အၾကာၾကီးနားေထာင္ၿခင္း ။ ဒီလို အၾကာၾကီးလုပ္ရမယ့္အလုပ္ကို မၿဖစ္မေနလုပ္ရမယ္ဆိုရင္လည္း ၄၅ မိနစ္ထက္ မပိုပါေစနဲ႔ ။ ၁၅ မိနစ္ေလာက္ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားၿပီးမွၿပန္လုပ္ပါ ။

၉ ။ သင္ဟာ ပိန္ေဆးတစ္ခုခုကိုလည္းေသာက္ဖို႔လိုပါတယ္ ။ ဥပမာ Sibutramine , Orlistat ပါ၀င္ေသာ ေဆး တစ္မ်ိဳးမ်ိဳးကိုေသာက္သံုးၿခင္းကိုဆိုလိုပါတယ္ ။ Sibutramine ဟာ FDA က approve လုပ္ထား တဲ့ အစာစား ခ်င္စိတ္ ကိုထိမ္းခ်ဳပ္ေပးတဲ့ တစ္ခုတည္းေသာ ေဆးၿဖစ္ပါတယ္ ။ ေန႔စဥ္ပံု မွန္တိုင္းအတိ အက်ေသာက္ ဖို႔လိုပါတယ္ ။ ေသာက္လိုက္မေသာက္လိုက္ဆို ဘာအက်ိဳးမွမရွိပါဘူး ။ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးကို နားလည္တတ္ ကၽြမ္း သူေတြနဲ႔ တိုင္ပင္ၿပီး ကိုယ့္အတြက္ ဘာဆိုးက်ိဳးေတြရွိႏိုင္သလဲဆိုတာ ဆန္းစစ္ပါ ။

၁၀ ။ ေနာက္ဆံုးအခ်က္ကေတာ့ ပံုမွန္ကိုယ္အေလးခ်ိန္ခ်ိန္ေပးရပါမယ္ ။ ကိုယ္ဒီလိုတစ္ေန႔ တာလုပ္တဲ့အ တြက္ဘယ္ေလာက္ထိက်သြားသလဲဆိုတာ အၿမဲဆန္းစစ္ေနရပါမယ္ ။

တစ္ပတ္အတြင္းဘယ္ေလာက္ထိ ကိုယ္လုပ္ႏိုင္သလဲဆိုတဲ့အေပၚမူတည္ၿပီး တစ္လအတြင္း အံ့ၾသဖြယ္ ရာ ေကာင္းေအာင္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို အထက္ပါနည္းလမ္းေတြနဲ႔ေလ်ာ့ခ်ပစ္ႏိုင္ပါတယ္ ။ မယံုမရွိနဲ႔ေနာ္ း)

သက္တန္႔ခ်ိဳ

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................

ART (ေအအာတီ) အေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ (အပိုင္း ၁)

ART (ေအအာတီ) အေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ (အပိုင္း ၁)

ေအအာတီဆိုသည္မွာ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ ( HIV) ပိုးအား ေဆး၀ါးမ်ားၿဖင့္ကုသၿခင္း ( Antiretroviral Therapy) ကို ဆိုလိုၿခင္းၿဖစ္သည္ ။ ေအအာတီၿဖင့္ ကုသရာတြင္ HIV ပိုးကို ထိေရာက္ေသာ ေဆးသံုးမ်ိဳးေပါင္းစပ္ၿပီး သံုးေလ့ရွိ သည္ ။ ဤကဲ့သို႔ ေဆးသံုးမ်ိဳးေပါင္းစပ္ၿပီး သံုးစြဲၿခင္းမွာ HIV ပိုးသည္ အလြယ္တ ကူ ေဆး ၿပီးႏုိင္ေသာ ေၾကာင့္ ၿဖစ္သည္ ။ ဆိုလိုသည္မွာ HIV ပိုးသည္ အလြယ္တကူ ေဆးမတိုးေသာ ပိုးၿဖစ္သြားႏုိင္သည္ ။ ေဆးသံုး မ်ိဳးေပါင္းစပ္ၿပီးသံုးမွသာလွ်င္ HIV ပိုးအား တၿပိဳင္နက္ ဖိႏွိပ္ ဖ်က္ဆီးႏိုင္မည္ၿဖစ္သည္ ။

HIV ပိုးအား ေအအာတီ ေဆးမ်ားၿဖင့္ ကုသရာတြင္ HIV ပိုးမွာ ေသြးထဲတြင္ အေရအတြက္ သိန္းဂဏန္း ၊ သန္းဂဏန္းမွ အေကာင္ေရ တိုင္းတာ၍ မရေအာင္ နည္းသြားႏုိင္သည္ ။ သို႔ေသာ္လည္း HIV ပိုးမွာ ကိုယ္ခႏၶာမွ လံုး၀ ေပ်ာက္ ကင္းသြားၿခင္းမရွိ ။ ပိုးအနည္းငယ္မွာ ကိုယ္ခႏၶာအတြင္း တစ္ေနရာတြင္ ပုန္းလွ်ိဳ၍ ခိုေအာင္းေလ့ ရွိသည္ ။ ထို႔ေၾကာင့္ ေအအာတီေဆးမ်ားကို သံုးစြဲရာတြင္ ရပ္တန္႔၍ မရပါ ။ ေဆး၀ါးမ်ားရပ္တန္႔လိုက္သည္ႏွင့္ ပုန္းလွ်ိဳေနေသာ HIV ပိုးမ်ားမွာ လွ်င္ၿမန္စြာ ၿပန္လည္ပြားမ်ားလာမည္ၿဖစ္ၿပီး အခ်ိန္တန္ လွ်င္ ေရာဂါ လကၡဏာ မ်ား ၿပန္လည္ေပၚေပါက္ႏုိင္သည္ ။

ေအအာတီေဆးမ်ားၿဖင့္ ကုသၿပီး HIV ပိုးမွ ကိုယ္ခႏၶာအတြင္းတြင္ သိသိသာသာ ေလ်ာ့နည္းလာသည္ႏွင့္အမွ် ကုိယ္ခႏၶာ၏ ခုခံစြမ္းအားမွာ ၿပန္လည္ေကာင္းမြန္လာၿပီး ဆက္လက္ေနထိုင္ေကာင္းသြားမည္ၿဖစ္သည္ ။ HIV ပိုးမွာ ခႏၶာကိုယ္အတြင္း သိသိသာသာေလ်ာ့နည္းသြားေသာ္လည္း ပိုးေကာင္ေရ အနည္းငယ္ က်န္ေန၍ လည္းေကာင္း ၊ HIV ပိုးမွာ လြယ္လင့္တကူေဆးမတိုးသည့္ ပိုးသို႔ ကူးေၿပာင္းႏုိင္၍ တေၾကာင္း ART ေဆးမ်ားကို စေသာက္ၿပီဆိုပါက အၿမဲတမ္း ဆက္လက္ေသာက္သြားရန္လိုအပ္သည္ ။

ေဆးကို အခ်ိန္မွန္မွန္ေသာက္ရန္လိုအပ္သည္ ။ ေဆးကို ဆရာ၀န္ညႊန္ၾကားသည့္အတိုင္း အလံုးေရ အတိအက်ေသာက္ ရန္လိုသည္ ။ ဆရာ၀န္မညႊန္ၾကားပဲႏွင့္ ေဆးမရပ္ရ ၊ ေဆး မၿဖတ္ရ ၊ ေဆးေသာက္ရန္ မေမ့ပါႏွင့္ ။ ေဆးအပိုအၿမဲေဆာင္ထားပါ ။ ေဆးၿပတ္ၿပီးမွ မ၀ယ္ပါႏွင့္ ။ မွတ္ပံုတင္ၿပီး တရား၀င္ တင္သြင္း ထားေသာ ေအအာတီေဆးမ်ားကိုသာသံုးပါ ။ ေနေကာင္းေနေသာ္လည္း ဆရာ၀န္ခ်ိန္းသည့္အတိုင္းမွန္မွန္ၿပပါ ။ ေဆး၏ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးမ်ားရွိမရွိ ေဆးထိေရာက္မႈ ရွိမရွိကို ဆရာ၀န္မွ ရံဖန္ရံခါ စစ္ေဆးၾကည့္ရန္ လိုအပ္ပါ သည္ ။ လိုအပ္ပါက ဆရာ၀န္က အခ်ိန္မီ ေဆးေၿပာင္းေပးပါလိမ့္မည္ ။

ေအအာတီေဆးမ်ားကို ဆရာ၀န္ညႊန္ၾကားမႈမရွိပဲ မေသာက္ပါႏွင့္ ။ ေအအာတီေဆးမ်ားကို ခုခံစြမ္းအားအတိုင္းအတာတစ္ခုထိ ပ်က္စီးမွသာ စတင္တိုက္ေလ့ရွိသည္ ။ ဆရာ၀န္မွ ဆံုးၿဖတ္ေပးလိမ့္မည္ ။ ေရာဂါလကၡဏာမ်ား ေပၚေပါက္ေနသူမ်ားတြင္ ေရာဂါလကၡဏာကို ၿဖစ္ေပၚေစေသာ အၿခားေရာဂါပိုးမ်ားကို စတင္ကုသၿပီးမွ ေအအာတီေဆးမ်ားကို စတိုက္ေလ့ရွိသည္ ။

ေအအာတီေဆးမ်ားကို ဆရာ၀န္ညႊန္ၾကားသည့္အတိုင္း စနစ္တက် စြဲေသာက္သြား မည္ဆိုပါက ေနေကာင္းေန ၿပီး ပံုမွန္ သက္တမ္းေစ့ ေနႏုိင္သြားမည္ၿဖစ္ပါသည္ ။




ေအအာတီေဆးေတြကို အဓိကအားၿဖင့္ ၄ မ်ိဳးခြဲထားႏုိင္ပါတယ္ ။ အဲဒါေတြကေတာ့

၁ ။ NRTI ( Nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitors ) - Nucleoside Reverse Transcriptase အင္ဇိုင္း အား ပိတ္ဆို႔ေသာ ေဆး၀ါးမ်ား

၂ ။ NNRTI (Non-Nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitors ) - Nucleoside မဟုတ္ေသာ Reverse Transcriptase အင္ဇိုင္းအား ပိတ္ဆို႔ေသာ ေဆး၀ါးမ်ား

၃ ။ PI ( Protease Inhibitors) - Protease အင္ဇိုင္းအား ပိတ္ဆို႔ေသာ ေဆး၀ါးမ်ား

၄ ။ Fixed dose combinations - ေဆးအခ်ိန္အဆအား fixed လုပ္ထားေသာ ေပါင္းစပ္ေဆး၀ါးမ်ား စသည္ တို႔ၿဖစ္ပါတယ္ ။

၁ ။ NRTI ( Nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitors )

Zidovudine
Lamivudine
Stavudine
Emtricitabine
Didanosine
Tenofovir
Abacavir စသည္တု႔ိၿဖစ္ၾကပါတယ္ ။

၂ ။ NNRTI (Non-Nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitors )

Zevirapine
Efavirenz စသည္တို႔ၿဖစ္ၾကပါတယ္ ။

၃ ။ PI ( Protease Inhibitors) - Protease အင္ဇိုင္းအား ပိတ္ဆို႔ေသာ ေဆး၀ါးမ်ား

Indinavir
Nelfinavir
Saquinavir
Ritonavir
Lopinavir + Ritonavir
Atazanavir စသည္တို႔ၿဖစ္ၾကပါတယ္ ။

၄ ။ Fixed dose combinations

Lamivudine 150mg + Zidovudine 300mg
Lamivudine 150mg + Stavudine 30/40mg
Lamivudine 150mg + Stavudine 30/40mg + Nevirapine 200mg
Lamivudine 150mg + Zidovudine 300mg + Nevirapine 200mg

Ref : www.fda.gov,accessed on 1st September 2007
DHHS Guidelines

မွတ္ခ်က္ - ေအအာတီအေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ (အပိုင္း ၂) မွာေတာ့ ေဆး၀ါးေတြ အေၾကာင္းအေသး စိတ္နဲ႔ ေဆး အ ခ်ိန္အဆ ၊ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးနဲ႔ Guideline ေတြကို ေဖာ္ၿပေပးသြားမွာၿဖစ္ပါတယ္ ။

This article was published by Cipla for Health Education about ART

သက္တန္႔ခ်ိဳ
14th September 2011

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................

သားအိမ္အသားလံုး Myoma/Fibroid အေၾကာင္း

သားအိမ္အသားလံုး Myoma/Fibroid အေၾကာင္း

ေလာကၾကီးက ေခတ္မွီလာတာနဲ႔အမွ် ေရာဂါေတြက လည္းဆန္းသထက္ဆန္းလာပါတယ္ ။ ကင္ဆာေတြ အလံုးအက်ိတ္ေတြကလည္းမ်ားမွမ်ား ။ ဒီတစ္ခါတင္ဆက္ေပးခ်င္တဲ့အေၾကာင္းကေတာ့ Myoma လို႔ေခၚတဲ့ သားအိမ္အသားလံုး ၊ သားအိမ္မွာ အလံုးတည္ၿခင္းအေၾကာင္းၿဖစ္ပါတယ္ ။ ကင္ဆာမဟုတ္တဲ့ ဒီသားအိမ္အလံုးဟာ အမ်ိဳးသမီးထုေတြမွာ အၿဖစ္မ်ားေလ့ရွိပါတယ္ ။ အိမ္ေထာင္ၿပဳသားေမြးမၿပဳလုပ္ၾကတဲ့အပ်ိဳၾကီးေတြမွာ အၿဖစ္မ်ားပါတယ္ ။ အပ်ိဳၾကီးေတြမွာသာမကပဲ အိမ္ေထာင္က်ၿပီးတခ်ိဳ႕ က သားသမီးမယူၾကဘူး ေနာက္ၿပီးသားသမီးဦးေရ နည္းတဲ့သူေတြေပါ့ အဲဒီလိုလူေတြမွာလည္းၿဖစ္ေလ့ရွိၾကပါတယ္ ။ အသက္ ၄၀ ၀န္းက်င္ေလာက္ရွိတဲ့အမ်ိဳးသမီးေတြ အေယာက္ ၂၀၀ ေလာက္ကိုသာ Ultrasound ရိုက္ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ ၂၀ ရာခိုင္းႏွုန္းေလာက္အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ အရြယ္အစားအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔အသားလံုးေတြကို ေတြ႔ရမွာၿဖစ္ပါတယ္ ။ တခ်ိဳ႕ေတြကေတာ့ခြဲစိတ္ကုသဖို႔ မလိုအပ္ပါဘူး ။ ဘယ္လိုလူမ်ိဳးေတြလည္းဆိုေတာ့ ဘာေရာဂါလကၡဏာမွလည္းမၿပ ၊ ေနာက္ဆက္တြဲ စီစစ္ၾကည့္တဲ့အခါမွာလည္း အရြယ္အစားဟာ ဆက္လက္မၾကီးထြားလာတဲ့သူေတြၿဖစ္ပါတယ္ ။


ဘယ္လိုေနရာေတြမွာၿဖစ္တတ္သလဲ ?



ဒီလိုအသားလံုးေတြဟာ သားအိမ္တစ္ခုလံုး ေနရာအႏွံ႔ၿဖစ္ပြားႏုိင္ပါတယ္ ။ အမ်ိဳးအစားေန နဲ႔ၾကည့္မယ္ ဆိုရင္ေတာ့ သားအိမ္နံရံအတြင္းၿဖစ္ပြားၿခင္း ၊ သားအိမ္နံရံအၿပင္တြင္ၿဖစ္ပြားၿခင္း နဲ႔သားအိမ္ လႈိဏ္ေခါင္း အတြင္းၿဖစ္ပြားၿခင္းဆိုၿပီး သံုးမ်ိဳးခြဲၿခားႏုိင္ပါတယ္ ။ သားအိမ္နံရံအၿပင္ဖက္နဲ႔ သားအိမ္လႈိဏ္ေခါင္းအတြင္း ၿဖစ္တဲ့ အမ်ိဳးအစားေတြဟာ ညွာတံရွည္နဲ႔အလံုးေတြၿဖစ္ႏုိင္ပါတယ္ ။

ဘယ္လိုလကၡဏာေတြၿဖစ္တတ္သလဲ ?

အလံုးအရြယ္အစား ၾကီးတဲ့အခါ ၀မ္းဗိုက္ေအာက္ပိုင္းမွာ စမ္းမိပါတယ္ ။ လကၡဏာေတြကေတာ့ ဓမၼတာ ေသြးေပၚ မႈ မူမမွန္ၿခင္း ၊ ရက္ရွည္ၾကာစြာ ေသြးဆင္းၿခင္း ၊ ေသြးဆင္းခ်ိန္ေတြမွာ ကိုက္ခဲၿခင္း စတာေတြ ၿဖစ္ႏုိင္ ပါတယ္ ။ သားဥၿပြန္ေတြရွိတဲ့ သားအိမ္ထိပ္ပိုင္းေနရာေတြမွာ ၿဖစ္တဲ့အခါ သားဥၿပြန္ေတြ က်ဥ္းသြား တတ္ပါ တယ္ ။ ၿပီးေတာ့ ပိတ္ဆို႔မႈေတြၿဖစ္တဲ့အခါ သားသမီးမရႏိုင္တဲ့ ၿပႆနာေတြပါ ၾကံဳေတြ႔ရႏိုင္ပါတယ္ ။ သားအိမ္ လႈိဏ္ေခါင္းအတြင္းမွာ အလံုးတည္တဲ့အခါမွာလည္း အကယ္၍ ကိုယ္၀န္ရလာခဲ့အခါ သေႏၶသား တြယ္ကပ္ မႈကို အေႏွာက္အယွက္ၿဖစ္ေစတဲ့အတြက္ ကိုယ္၀န္ပ်က္က်ၿခင္းေတြၾကံဳရႏုိင္ပါတယ္ ။

အကယ္၍ ကိုယ္၀န္မပ်က္က်ခဲ့ရင္လည္း အဲဒီအလံုးေတြေၾကာင့္ သေႏၶသား အေနအထားမမွန္ၿခင္း ၊ လမေစ့ ခင္ေမြး ဖြားၿခင္း (Preterm labour) ၊ သားအိမ္၀တြင္ တစ္ဆို႔ေနၿခင္းေၾကာင့္ ဗိုက္ခြဲေမြးရၿခင္းေတြ လုပ္ရေလ့ ရွိပါတယ္ ။ ေမြးၿပီးတဲ့အခါမွာလည္း သားအိမ္က်ံဳ႕အား (Uterine contraction force) အားနည္းတဲ့အတြက္ အခ်င္း ကပ္ၿခင္း ( retain placenta) ၊ ေမြးဖြားၿပီးေသြးသြန္ၿခင္း ( Post Partum Haemorrhage) စသည္တို႔ ၾကံဳေတြ႔ ရႏိုင္ပါတယ္ ။ အသားလံုးၾကီးေသာ္လည္း ကိုယ္၀န္ေဆာင္စဥ္မွာ သေႏၶသားကို အေႏွာက္အယွက္ မေပးပဲ သီး သန္႔ ရွိေနတဲ့အခါဆိုရင္ေတာ့ လေစ့မွ ခြဲေမြးေပးေလ့ရွိပါတယ္ ။ တခါတေလဆိုရင္ အသား လံုးဟာ ႏွစ္ရွည္ၾကာၿမင့္စြာ ၿဖစ္ေပၚေနၿပီး ၀မ္းဗုိက္တစ္ခုလံုးၿပည့္တဲ့အထိ ၊ ကိုယ္၀န္လေစ့ အရြယ္အ ထိၾကီးမားႏုိင္ပါတယ္ ။ သားအိမ္ရဲ႕ အေရွ႔ဖက္မွာ အလံုးၾကီးပါက ဆီးအိမ္ကို ဖိေနတဲ့အတြက္ ဆီးခဏခဏ သြားလိုၿခင္း ၊ ဆီးသြားလို႔ မ၀ပဲ ဆီးက်န္ၿခင္းနဲ႔ ဆီးမသြားႏုိင္တဲ့အထိ ၿဖစ္တတ္ ပါတယ္ ။ သားအိမ္ရဲ႕အေနာက္မွာ အလံုးၾကီးတဲ့အခါမွာလည္း ၀မ္းသြားရ ခက္ခဲၿခင္း ၊ ၀မ္းက်န္ၿခင္းေတြ ခံစားရႏိုင္ပါတယ္ ။ တခ်ိဳ႔ေသာ လူနာေတြမွာဆိုရင္ အသားလံုးမ်ားစြာရွိၿပီး သားအိမ္ရဲ႕ ေနရာအႏွံ႕အၿပည့္ရွိႏုိင္ပါတယ္ ။ ဆီးသီးအေစ့ အရြယ္ကေန ၿပီးေတာ့ ေရွာက္သီး ၊ ကၽြဲေကာသီးအရြယ္ထိ အလံဳးေပါင္းရာေက်ာ္တဲ့အထိရွိတတ္ပါတယ္ ။

ဘယ္လိုကုသ သလဲ?

အလံုးသိပ္မၾကီးရင္ေတာ့ ဗိုက္ခြဲစရာမလိုပဲ မွန္ေၿပာင္း ( Hysteroscopy) နဲ႔ ေအာက္ဖက္ေနထုတ္ႏိုင္ပါတယ္ ။ အလံုးၾကီး လို႔ၿဖစ္ေစ ေရာဂါလကၡဏာ ရွိလို႔ၿဖစ္ေစ ၊ လူနာက အသက္၄၀ ေက်ာ္ၿပီးတဲ့အခါေတြမွာေတာ့ သားအိမ္ ထုတ္ေလ့ ရွိပါတယ္ ။ လူနာက အသက္ငယ္ေသးၿပီးေတာ့ သားသမီးရယူလိုသူေတြအတြက္ကေတာ့ အလံုးကို သီးသန္႔ထုတ္တဲ့ ( Myomectomy) ကို ၿပဳလုပ္ေလ့ရွိပါတယ္ ။ အသားလံုးေတြရဲ႕ သဘာ၀ ဟာ ေသြး ဆံုးၿပီးတဲ့အခါ ဆက္လက္မၾကီးထြားႏိုင္ၿခင္း ၊ ေသးငယ္သြားၿခင္းေတြၿဖစ္ႏုိင္ပါတယ္ ။ ဒါဟာ အမ်ိဳးသမီးေတြ ရဲ႕ ေဟာ္မုန္းအေၿပာင္းအလဲေၾကာင့္ ၿဖစ္ပါတယ္ ။ သိပ္မၾကာေသးခင္က ေပၚလာတဲ့ Luproid Depot လိုပေခၚတဲ့ ထိုးေဆးကေတာ့ ဒီအသားလံုးေတြကို က်ံဳ႕ေစႏုိင္ၿပီးေတာ့ ဆက္လက္ၾကီးထြား မႈကို ဟန္႔တားေစ ပါတယ္ ။ မီးယပ္ေပၚေနစဥ္ကိုက္ခဲၿခင္းမ်ားကိုလည္း သက္သာေစပါတယ္ ။ သားအိမ္ကို သြားတဲ့ ေသြး လႊတ္ေၾကာကိုပိတ္ဆို႔ ကုသတဲ့ Embolization နည္းနဲ႔လည္းကုသၾကပါတယ္ ။ တခ်ိဳ႕အသက္ ကလည္း ၄၀ ေက်ာ္ ေအာက္ပိုင္းအလံုးကလည္းေသးၿပီး ဘာလကၡဏာမွလည္းမခံစားရဘူး Ultrasound ရိုက္ၾကည့္လို႔ အလံုးရွိမွန္း သိရၿပီး စိတ္ေသာက ေရာက္ေနရတဲ့ သူေတြရွိပါတယ္ ။ ရွင္းၿပဖို႔လိုအပ္ပါတယ္ ။ သားအိမ္ ထုတ္ဖို႔မ လိုအပ္သလို ၆ လ သို႔မဟုတ္ တစ္ႏွစ္တစ္ၾကိမ္ေလာက္ Ultrasound နဲ႔ စစ္ေဆးေပးဖို႔သာ လိုအပ္ပါတယ္ ။

သားအိမ္အသားလံုးနဲ႔ပတ္သတ္ၿပီးဘာေတြသိထားလို႔လိုအပ္သလဲ ?

၁ ။ ကိုယ္၀န္ယူမယ္ဆိုၿပီး သားအိမ္ခ်န္ ၊ အသားလံုးခ်ည္းသီးသန္႔ထုတ္မယ္လို႔ ရည္ရြယ္ထားေသာ္လည္း အလံုး အရြယ္ အစားက ၾကီးမားတယ္ ေနာက္ၿပီး အေရအတြက္လည္းမ်ားတယ္ ခြဲစိတ္တဲ့အခါ အလံုးၾကီးပဲသီးသန္႔ ထုတ္လို႔ ခက္ခဲတဲ့အခါ ၊ ခြဲစိတ္ေနစဥ္မွာ ေသြးထြက္မ်ား ( Massive bleeding) ရွိ၍ လူနာရဲ႕အသက္ကို ကယ္တင္ႏုိင္ ဖို႔အတြက္ သားအိမ္ကို ထုတ္လိုက္ရတာမ်ိဳးလည္းၾကံဳေတြ႔ရႏုိင္ပါတယ္ ။

၂ ။ ဒါေၾကာင့္ အဲဒီအေၿခအေနေတြကို ကာကြယ္ဖို႔ ခြဲစိတ္မႈ မၿပဳမီမွာ လိုအပ္ရင္ သားအိမ္ပါ ထုတ္ပစ္ဖို႔ သေဘာ တူတဲ့အေၾကာင္း သေဘာတူညီမႈ လက္မွတ္ ၊ ေသြးသြင္းဖို႔ အနည္းဆံုး ေသြး ၄ လံုး အဆင္သင့္ထားရွိဖို႔လည္း လိုအပ္ပါတယ္ ။

၃ ။ အလံုးေတြဟာ သားဥၿပြန္ေတြကို ပိတ္ဆို႔ေနၿခင္းရွိမရွိ သားအိမ္လႈိဏ္ေခါင္းအတြင္းဘယ္ေလာက္ ထိုး၀င္ေန သလဲ ဆိုတာကိုသိဖို႔အတြက္ ေဆးဓါတ္မွန္လို႔ေခၚတဲ့ Hystosalpingogram ရိုက္ေပးၿခင္း ၊ သားအိမ္အတြင္း မွန္ေၿပာင္းၾကည့္ၿခင္း Hystoscopy တို႔လို မ်ိဳးကို ၿပဳလုပ္ဖို႔လိုအပ္ပါတယ္ ။

၄ ။ ခြဲစိတ္မႈ မၿပဳခင္မွာလဲ ခင္ပြန္း သို႔မဟုတ္ ခင္ပြန္းေလာင္းရဲ႕ သုတ္ပိုး စစ္ေဆးၿခင္း မႈမွန္ၿခင္းရွိမ ရွိကိုလည္း စစ္ေဆးထားဖို႔လိုပါတယ္ ။

၅ ။ ခြဲစိတ္မႈ ေအာင္ၿမင္ၿပီးတဲ့အခါမွာလည္း အနည္းဆံုး ၆ လၾကာမွသာလွ်င္ ကိုယ္၀န္ယူဖို႔ ခြင့္ၿပဳပါတယ္ ။ သိထားဖို႔ ကေတာ့ သားအိမ္ရဲ႕အဓိကတာ၀န္ဟာ ဓမၼတာ ေသြးေပၚဖို႔နဲ႔ သားသမီးေမြးဖြားဖို႔ပဲၿဖစ္ပါတယ္ ။ လိင္မႈ ကိစၥ ၊ အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕အရည္အေသြးေၿပာင္းလဲၿခင္းအရည္အေသြးယုတ္ေလ်ာ့မႈ အဲဒါေတြနဲ႔ ဘယ္လိုမွ မပတ္သတ္ ပါဘူး ။

၆ ။ အကယ္၍ အလံုးေတြသာထုတ္ၿပီး သားအိမ္ခ်န္ထားခဲ့ရင္ေတာ့ ေနာင္ ငါးႏွစ္မွ ဆယ္ႏွစ္အတြင္း ထပ္မံမၿဖစ္ ပြားေတာ့ပါဘူးလို႔ အာမခံခ်က္ မရွိပါဘူး ။

ေနာက္ဆံုးေၿပာခ်င္တာကေတာ့ Ultrasound အေၾကာင္းၿဖစ္ပါတယ္ ။ အယူအဆ လြဲမွားေန တာေလးေတြ ကိုေၿပာ လိုၿခင္းၿဖစ္ပါတယ္ ။ အမ်ိဳးသမီးမ်ိဳးပြားဆိုင္ရာေရာဂါေတြနဲ႔ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ေစာင့္ေရွာက္ၿခင္းေတြမွာ အာထ ရာေဆာင္း ဟာ မရွိမၿဖစ္လိုမ်ိဳး အလြန္ကို အသံုး၀င္တဲ့ အရာၿဖစ္ပါတယ္ ။ အာထရာေဆာင္းဟာ ဓါတ္ေရာင္ ၿခည္မဟုတ္ပဲ အဏုၿမဴဓါတ္နဲ႔လည္းဆက္စပ္မႈမရွိပဲ အသံလႈိင္းေလးေတြေၾကာင့္ ပဲ့တင္ အရိပ္ထင္ လာတဲ့ ပံုရိပ္သာၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္ လူနာနဲ႔ သေႏၶသားကို ဆိုးက်ိဳးမရွိပါဘူး ။ ကိုယ္၀န္ရွိစ သံုးေလးပတ္ ကေနစၿပီး ကိုးလအခ်ိန္ထိ သိရွိ ရွာေဖြလုိတဲ့ေရာဂါေတြကို တိက်စြာ ရွာေဖြႏိုင္ပါတယ္ ။ အမ်ိဳးသမီး အဂါၤေတြၿဖစ္ တဲ့ သားအိမ္ ၊ သားဥၿပြန္ ၊ မမ်ိဳးဥ စတဲ့ အတြင္းအဂါၤေတြမွာၿဖစ္တဲ့ေရာဂါေတြကိုလည္း ရွာေဖြႏိုင္ပါတယ္ ။ သားအိမ္နဲ႔ ကပ္လွ်က္ရွိတဲ့ ဆီးအိမ္ ၊ အူမၾကီး ၊ သားငံေရ အက်ိတ္ေတြနဲ႔ တၿခား အလံုးအဖုမ်ား ကိုပါ ေတြ႔ၿမင္ႏုိင္ပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္အာထရာေဆာင္းရိုက္ရင္ကေလးကို ုအႏၱရာယ္ၿဖစ္ေစတယ္ ကင္ဆာေတြ ဘာေတြ နဲ႔ဥာဏ္ရည္မမွီေတာ့ဘူးစတဲ့ အယူအဆအလြဲအမွားမ်ားကို ေရွာင္ရွားသင့္ရပါမယ္ ။ အမွန္ကို လည္း မသိေသးတဲ့လူေတြကို လက္ဆင့္ကမ္းေပးရင္း က်န္းမာေရး ဗဟုသုတမ်ားၿဖန္႔ေ၀ႏုိင္ၾကပါေစ ။

Ref : Health Education for Reproductive Health by Prof. Myint Mg Mg
Internet

သက္တန္႔ခ်ိဳ

စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................